Sagalino

Wat staat er in de boeken die we voorlezen?

24 kinderboeken in één ruimte, ingedeeld naar waarden, geweld en somberheid. Draai de ruimte en tik op een boek.

OrdeVrijheidTraditieVeranderingWijIk
Kleur
  • tot 4 jaar
  • 5 tot 8 jaar
  • vanaf 9 jaar

Redactionele inschatting, bijgewerkt in oktober 2026

Alle 24 boeken

Filter op thema
Zo lees je de ruimte

Zo lees je de ruimte

  • Horizontaal (vooraanzicht): orde links, vrijheid rechts. Houdt de regel stand of wordt ze overtreden?
  • Verticaal: traditie onderaan, verandering bovenaan. Blijft de wereld zoals ze is?
  • In de diepte: wij en ik. Telt de groep of telt het individu?

Tik op een punt of kies hieronder een boek om te zien waarom het precies daar staat.

De uitkomsten

Wat de ruimte laat zien over 24 boeken

Kort gezegd

De Kinderboekenatlas van Sagalino plaatst 24 kinderboeken uit Nederland, Vlaanderen en de vertaalde klassiekers op drie waardenassen (orde of vrijheid, traditie of verandering, wij of ik) en op schalen voor geweld en somberheid van 0 tot 4. In 6 boeken komen gevechten, gewonden of doden voor, 7 boeken hebben helemaal geen geweld. 9 boeken liggen vooral in het midden van de ruimte, 8 vertellen eerder progressief, 5 eerder libertair en 2 eerder conservatief. De plaatsing is een redactionele inschatting, elke plek heeft een toelichting en de methode staat uitgelegd op deze pagina. Bijgewerkt in oktober 2026.

Uit de plaatsingen kun je een paar cijfers halen. Ze gelden alleen voor deze 24 boeken, een selectie van veelgelezen titels. Ze geven geen overzicht van alle kinderliteratuur.

  • 6 van 24

    boeken bevatten gevechten, gewonden of doden: Oorlogswinter, De brief voor de koning, Kruistocht in spijkerbroek, Het boek van alle dingen, Het oneindige verhaal en Ronja de roversdochter.

    • geen7
    • Niveau 18
    • Niveau 23
    • Niveau 35
    • Oorlog, dood1

    Niveau 1 staat voor grappen en ruzietjes, niveau 2 voor voelbare dreiging.

  • 9 van 24

    liggen dicht bij het midden van de ruimte. Veel boeken mengen de patronen en maar weinig boeken horen duidelijk bij één patroon.

    • Conservatief (2): Nijntje en Sjakie en de chocoladefabriek
    • Progressief (8): Pluk van de Petteflet, Otje, De kleine kapitein, Koning van Katoren, Oorlogswinter, Kruistocht in spijkerbroek, Het boek van alle dingen en Ronja de roversdochter
    • Libertair (5): Floddertje, Abeltje, Pippi Langkous, Ik ben ik en Het oneindige verhaal
    • In het midden (9): Jip en Janneke, Dikkertje Dap, Kikker, Pietje Bell, Kruimeltje, De brief voor de koning, Dolfje Weerwolfje, Suske en Wiske en Rupsje Nooitgenoeg

  • 1,5 punten verschil

    in vrijheid tussen de periodes. De balken laten zien welke periode het verst naar vrijheid opschuift.

    • tot 1969 (11 boeken)+0,5
    • 1970 tot 1989 (11 boeken)+1,9
    • vanaf 1990 (2 boeken)+2,0

    Gemiddelde per periode op de schaal van min 4 (orde) tot plus 4 (vrijheid).

In detail

Alle 24 plaatsingen

Elke plaatsing staat hier ook als tekst, op alfabet. Plus of min geeft de richting op de as aan, het getal de sterkte van 0 tot 4.

Lijst openen

  1. Abeltje

    Annie M.G. Schmidt, 1953. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +3, Verandering +1, Ik +1. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    Liftjongen Abeltje Roef drukt op de verboden groene knop. De lift reist naar New York, naar het verzonnen land Perugona en naar Nieuw-Zeeland en boort zich ten slotte door het middelpunt van de aarde terug. Het verbod wordt overtreden en het loopt goed af.

  2. De brief voor de koning

    Tonke Dragt, 1962. Leeftijd: 9 tot 12 jaar (Wikipedia); Kinderboeken.nl noemt 10 tot 18 jaar voor de gebonden uitgave.

    Vrijheid +1, Verandering -2, Ik -3. Geweld 3 van 4, somberheid 2 van 4.

    De zestienjarige schildknaap Tiuri verbreekt vlak voor zijn ridderslag zijn zwijgbelofte om een hulpvraag te beantwoorden en moet een geheime brief naar de koning van Unauwen brengen. Hij loopt gevaar en wordt achtervolgd. Trouw aan de koning en aan zijn opdracht gaat voor.

  3. De kleine kapitein

    Paul Biegel, 1970. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +2, Verandering +1, Ik -2. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    Een jongen van tien bouwt op het strand het schip Nooitlek en vaart met drie kinderen die heimelijk meegaan naar het eiland van het groeien en worden. In een kleurloze stad die door een Noordse Heerser wordt geregeerd bevrijden ze de mensen met een list.

  4. Dikkertje Dap

    Annie M.G. Schmidt, 1950. Leeftijd: vanaf ongeveer 3 jaar (Zwijsen).

    Vrijheid +1, Verandering 0, Ik +1. Geweld 1 van 4, somberheid 0 van 4.

    Een jongen gaat vroeg naar Artis, brengt de giraf een stukje suiker en vraagt of hij langs zijn hals mag glijden. Hij valt hard, bedankt de giraf en belooft terug te komen. Nieuwsgierigheid wint het van voorzichtigheid, zonder dat iemand hem berispt.

  5. Dolfje Weerwolfje

    Paul van Loon, 1996. Leeftijd: vanaf 8 jaar (Wikipedia); Kinderboeken.nl: 7 tot 10 jaar.

    Vrijheid +1, Verandering +1, Ik -1. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    Dolfje ontdekt op zijn zevende dat hij een weerwolf is. Als driejarige is hij opgenomen door de familie Vriends nadat zijn echte ouders hem hebben achtergelaten. Met zijn vriend Timmie beleeft hij humoristische avonturen.

  6. Floddertje

    Annie M.G. Schmidt en Fiep Westendorp, 1973. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +3, Verandering +1, Ik +2. Geweld 0 van 4, somberheid 0 van 4.

    Floddertje is een meisje dat vies en slordig mag zijn en met haar hond Smeerkees voor chaos zorgt in zes alledaagse situaties. Querido noemt als slot de erkenning door de burgemeester. Ze doet het op haar eigen manier.

  7. Het boek van alle dingen

    Guus Kuijer, 2004. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +3, Verandering +3, Ik 0. Geweld 3 van 4, somberheid 3 van 4.

    De negenjarige Thomas groeit in 1951 op in een gezin dat dagelijks de bijbel leest. Zijn strenge, godsdienstige vader slaat hem en zijn moeder. Thomas wil samen met een buurvrouw de plagen van Egypte over zijn vader afroepen. Het boek zet het gezag van de vader ter discussie.

  8. Het oneindige verhaal

    Michael Ende, 1979. Leeftijd: vanaf 10 jaar (Bruna).

    Vrijheid +2, Verandering +1, Ik +2. Geweld 3 van 4, somberheid 3 van 4.

    Bastiaan vindt in een wensenwereld zichzelf en verliest zichzelf er bijna in. Het boek viert de fantasie en waarschuwt voor wensen zonder maat.

  9. Ik ben ik

    Mira Lobe en Susi Weigel, 1972. Leeftijd: vanaf ongeveer 4 jaar (Pluizer).

    Vrijheid +2, Verandering +1, Ik +3. Geweld 0 van 4, somberheid 0 van 4.

    Een klein wezentje zoekt uit wat het is en vindt aan het einde een zin die van hemzelf is. Het eigen ik staat voorop, zonder dat iemand opzij wordt geduwd.

  10. Jip en Janneke

    Annie M.G. Schmidt en Fiep Westendorp, 1952. Leeftijd: 4 tot 6 jaar (Querido).

    Vrijheid 0, Verandering -2, Ik -1. Geweld 0 van 4, somberheid 0 van 4.

    Twee buurkinderen beleven met hun hond en kat gewone dagen, van spelen tot logeren. Het is een vertrouwde kleine wereld zonder dreiging, waarin de kinderen hun eigen gang gaan en niemand de orde verstoort.

  11. Kikker

    Max Velthuijs, 1989. Leeftijd: 4 tot 6 jaar (Kinderboeken.nl); Kikker is verliefd: 3 tot 5 jaar.

    Vrijheid 0, Verandering -1, Ik -2. Geweld 0 van 4, somberheid 1 van 4.

    Kikker en zijn vrienden beleven grote gevoelens in een kleine wereld, zoals verliefdheid. De jury van de Andersenprijs 2004 sprak van kleine moraalverhaaltjes: het leven is moeilijk, maar loopt goed af. De vrienden helpen elkaar.

  12. Koning van Katoren

    Jan Terlouw, 1971. Leeftijd: 10+ (Lemniscaat).

    Vrijheid +2, Verandering +3, Ik -3. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    De zeventienjarige Stach moet zeven schijnbaar onmogelijke opdrachten vervullen om koning te worden, terwijl zes ministers het land al zeventien jaar besturen. De opdrachten staan voor maatschappelijke problemen. Het boek zet het bestuur ter discussie en Stach lost alles samen met anderen op.

  13. Kruimeltje

    Chris van Abkoude, 1923. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid -1, Verandering 0, Ik -3. Geweld 2 van 4, somberheid 3 van 4.

    De tienjarige Harry Volker wordt in Rotterdam in 1916 door zijn pleegmoeder mishandeld en is na haar dood een straatjongen met een hond. Aan het einde blijkt een beroemde pianiste zijn moeder te zijn, die hem uit armoede moest afstaan. Het boek eindigt met een hereniging.

  14. Kruistocht in spijkerbroek

    Thea Beckman, 1973. Leeftijd: 10 tot 12 jaar (bibliotheek).

    Vrijheid +2, Verandering +2, Ik -2. Geweld 3 van 4, somberheid 3 van 4.

    De vijftienjarige Dolf reist met een tijdmachine naar de dertiende eeuw, sluit zich aan bij de kinderkruistocht van 1212 en voorkomt met zijn moderne kennis dat de kinderen als slaven worden verkocht. De kinderen verkeren in levensgevaar.

  15. Nijntje

    Dick Bruna, 1955. Leeftijd: rond 24 maanden (BoekStart-catalogus).

    Vrijheid -1, Verandering -3, Ik -1. Geweld 0 van 4, somberheid 0 van 4.

    Elk boekje volgt een konijn door een gewone situatie, in vier korte versregels naast een plaat. De wereld is klein, veilig en overzichtelijk en er verandert niets aan wat bekend is.

  16. Oorlogswinter

    Jan Terlouw, 1972. Leeftijd: 10+ (Lemniscaat).

    Vrijheid +1, Verandering 0, Ik -3. Geweld 4 van 4, somberheid 4 van 4.

    Michiel groeit op in een dorp bij Zwolle in de hongerwinter van 1944 op 1945, doet mee aan het verzet en verbergt een Britse piloot. Zijn vader, de burgemeester, wordt als vergelding doodgeschoten en meer personages komen om. Oorlog en dood staan in het centrum.

  17. Otje

    Annie M.G. Schmidt en Fiep Westendorp, 1980. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +2, Verandering +3, Ik -2. Geweld 0 van 4, somberheid 1 van 4.

    Otjes vader Tos verliest zijn baan als kok omdat hij geen papieren heeft, en samen trekken ze weg. Otjes tekening onthult het verloren stadsrecht van Kokkelburg, Tos krijgt papieren en koopt het hotel. Het boek zet bureaucratie en uitbuiting ter discussie.

  18. Pietje Bell

    Chris van Abkoude, 1914. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid +2, Verandering -1, Ik +1. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    De zoon van een Rotterdamse schoenmaker haalt streken uit en toont medeleven, bijvoorbeeld als zijn meester ziek wordt. Pedagogen vonden het boek te weinig moreel. Aanstootgevende passages zijn in latere uitgaven geschrapt, de jubileumuitgave van 2014 herstelt de oorspronkelijke tekst.

  19. Pippi Langkous

    Astrid Lindgren, 1945. Leeftijd: vanaf 5 jaar (Ziloen).

    Vrijheid +4, Verandering +3, Ik +1. Geweld 1 van 4, somberheid 0 van 4.

    Pippi is negen, ontzettend sterk en woont alleen met een aapje en een paard in Villa Kakelbont. Ze houdt zich niet aan regels van volwassenen en maakt haar eigen regels, en ze is vrijgevig voor haar vrienden.

  20. Pluk van de Petteflet

    Annie M.G. Schmidt en Fiep Westendorp, 1971. Leeftijd: voorlezen vanaf ongeveer 5 jaar, zelf lezen vanaf ongeveer 8 (Wikipedia).

    Vrijheid +1, Verandering +2, Ik -3. Geweld 1 van 4, somberheid 1 van 4.

    Pluk komt met zijn rode kraanwagen in de Petteflet, helpt dieren en mensen en beschermt de Torteltuin. De bessen in het boek veranderen het gedrag van mensen. Samen iets goeds doen staat voorop, en de kleine kraanman verandert zijn omgeving.

  21. Ronja de roversdochter

    Astrid Lindgren, 1981. Leeftijd: 9 tot 12 jaar of vanaf 10 jaar, per bron (Zwijsen).

    Vrijheid +4, Verandering +3, Ik -1. Geweld 3 van 4, somberheid 2 van 4.

    Ronja maakt zich los van haar vader en sluit zich aan bij het kind van de vijandige roverbende. Zelfstandigheid en verzoening gaan voor de traditie van de roversbenden.

  22. Rupsje Nooitgenoeg

    Eric Carle, 1969. Leeftijd: vanaf 3 jaar (Gottmer).

    Vrijheid 0, Verandering 0, Ik +1. Geweld 0 van 4, somberheid 0 van 4.

    Het rupsje eet zich door de week heen, krijgt buikpijn, verpopt zich en wordt een vlinder. Het volgt zijn eigen honger en niemand zegt er iets van.

  23. Sjakie en de chocoladefabriek

    Roald Dahl, 1964. Leeftijd: 7 tot 12 jaar, van 7+ tot 10+ per uitgave (De Fontein Jeugd).

    Vrijheid -3, Verandering -2, Ik -3. Geweld 2 van 4, somberheid 2 van 4.

    De verwende kinderen die in Wonka's fabriek de regels overtreden, krijgen een naargeestig lot, terwijl de beleefde, bescheiden Sjakie wint. Het gezag wordt bevestigd, al is Wonka een vreemde autoriteit.

  24. Suske en Wiske

    Willy Vandersteen, 1945. Leeftijd: geen leeftijd gevonden; alterAb is een richtwaarde voor de kleur.

    Vrijheid 0, Verandering -1, Ik -3. Geweld 2 van 4, somberheid 1 van 4.

    Twee kinderen beleven met tante Sidonia, Lambik, Jerom en professor Barabas, die een tijdmachine heeft, avonturen in sprookjes, mythen en de geschiedenis. De reeks begon op 30 maart 1945 in De Nieuwe Standaard. De vrienden redden elkaar.

Methode

Hoe we de boeken hebben geplaatst

We stellen elk boek dezelfde vragen en onderbouwen elke plaatsing in een paar zinnen. De basis is de inhoud van de boeken. Voor de gegevens per boek (auteur, jaar van de eerste uitgave, leeftijd volgens de uitgever) steunen we op pagina’s van uitgevers, bibliotheken en naslagwerken. Het is een beredeneerd oordeel van de redactie en maakt geen aanspraak op meting.

Drie waardenassen

  • Orde of Vrijheid

    Wordt gezag bevestigd of ter discussie gesteld? Min 4: orde en gehoorzaamheid gelden, gezag wordt bevestigd. Plus 4: regels worden overtreden of ter discussie gesteld.

  • Traditie of Verandering

    Blijft de wereld zoals ze is of wil ze veranderen? Min 4: het boek bewaart het oude, de traditie en de gewone rollen. Plus 4: het stelt het bestaande ter discussie en pleit voor verandering.

  • Wij of Ik

    Gaat het welzijn van de gemeenschap voor of dat van het individu? Min 4: saamhorigheid en verantwoordelijkheid voor anderen staan voorop. Plus 4: zelfontplooiing en zelfstandigheid staan voorop.

Geweld en somberheid

Geweld

  1. 0: geen
  2. 1: onschuldig: grappen, ruzietjes
  3. 2: voelbare dreiging
  4. 3: gevechten, gewonden of doden aan de rand
  5. 4: oorlog en dood in het centrum

Somberheid

  1. 0: vrolijk
  2. 1: lichte angst
  3. 2: enge scènes
  4. 3: drukkende stemming of verlies
  5. 4: dood en wanhoop, hoop maar net

Wat de atlas niet kan

  • Het is een selectie. De 24 boeken zijn Nederlandse, Vlaamse en vertaalde klassiekers die kinderen en ouders vandaag nog veel lezen. Het is geen doorsnede van de kinderliteratuur.
  • Het is een interpretatie. Twee mensen kunnen hetzelfde boek anders plaatsen, daarom heeft elk boek zijn eigen toelichting.
  • De atlas plaatst boeken. Het gaat om de inhoud, nooit om de opvattingen van wie het schreef.
  • De namen zijn patronen. Conservatief, progressief en libertair beschrijven hoe een boek vertelt en wijzen geen politieke voorkeur aan.
  • Het is geen leeftijdsadvies. De leeftijden komen van uitgevers en verschillen per uitgave. Geeft een uitgever geen leeftijd, dan zeggen we dat erbij. Bij boeken met een eigen artikel over de leeftijd vind je daar de details.

Zie je een boek anders? Schrijf ons op hello@sagalino.com, dan lezen we het boek opnieuw en passen we de plaatsing aan.

Vragen

Goed om te weten

Hoeveel geweld zit er in bekende kinderboeken?

Dat hangt sterk af van het boek. Van de 24 geplaatste klassiekers bevatten er 6 gevechten, gewonden of doden: Oorlogswinter, De brief voor de koning, Kruistocht in spijkerbroek, Het boek van alle dingen, Het oneindige verhaal en Ronja de roversdochter. 7 boeken hebben helemaal geen geweld, bijvoorbeeld Jip en Janneke, Nijntje en Kikker. De niveaus en wat ze betekenen staan uitgelegd bij de methode.

Welke kinderboeken vertellen conservatiever, progressiever of libertairder?

Conservatiever, met orde, traditie en duidelijke rollen: Nijntje, Jip en Janneke en Sjakie en de chocoladefabriek. Progressiever, met verandering en saamhorigheid: Pluk van de Petteflet, Koning van Katoren en Otje. Libertairder, met vrijheid en zelfbeschikking: Floddertje, Ik ben ik en Het oneindige verhaal. De namen beschrijven manieren van vertellen en verwijzen naar geen enkele partij, en de meeste boeken mengen ze.

Op welke criteria plaatst de atlas de boeken?

Drie waardenassen en twee schalen. De assen: Orde of Vrijheid, Traditie of Verandering, Wij of Ik. De schalen: geweld en somberheid, van 0 tot 4. Elke plaatsing heeft een toelichting en de methode staat uitgelegd op deze pagina.

Moet ik mijn kind een boek met veel geweld of somberheid onthouden?

De atlas geeft daar geen advies over. Hij laat zien wat er in een boek staat, zodat jij kunt beslissen. Bij zware thema’s helpt het om samen te lezen en erna te praten. Bij elk boek staat een vraag voor dat gesprek, en bij boeken met een eigen artikel vind je daar de leeftijd van de uitgever.

Zijn de plaatsingen een oordeel over wie de boeken schreef?

Nee. Er wordt geplaatst wat in het boek staat, nooit de persoon erachter en nooit zijn of haar opvattingen. De cijfers zijn beredeneerde inschattingen en geen metingen, en je mag een boek anders zien. Schrijf ons als een plaatsing je niet klopt.

Een verhaal met jullie waarden

Bij Sagalino bepaal je zelf waar het boek over gaat: je kind als hoofdpersoon, de mensen die bij jullie gezin horen en het idee dat jullie na aan het hart ligt. Lees het hele verhaal gratis, voordat je betaalt.

Maak je verhaal
Verder lezen

Meer uit het magazine