Voorlezen · Nationale Voorleesdagen van 20 tot en met 31 januari 2027
Voorlezen aan je kind
De Nationale Voorleesdagen 2027 lopen van 20 tot en met 31 januari. Ze beginnen met het Nationale Voorleesontbijt op 20 januari, en het Prentenboek van het Jaar 2027 is Kom maar, kipjes! van Hilde Peters.12
Verderop: wat onderzoek zegt over voorlezen, hoe het voorlezen van de vierde eeuw tot nu is gegaan, en een deel dat je zelden leest: waar de studies die het vaakst worden aangehaald dunner worden.
12 min leestijd28 bronnen · geraadpleegd op 28 september 2026
Vier getallen, uit Nederland en uit het onderzoek
Het eerste getal gaat over een Nederlands programma dat voorlezen naar gezinnen thuis brengt. De andere drie komen uit de studies verderop op deze pagina, en elk heeft een grens die het deel over de open vragen uitlegt.
5.000
gezinnen per jaar, en meer, bereikt de VoorleesExpress met vrijwilligers die thuis komen voorlezen.25
VoorleesExpress
1.483.300
woorden uit boeken hoort een kind voor zijn vijfde met vijf boeken per dag, tegen ongeveer 4.662 zonder voorlezen.6
Logan et al., Ohio State University, 2019
0,59
gemiddeld effect van dialogisch lezen op de woorden die het kind gebruikt, over zestien studies.8
Mol et al., meta-analyse, 2008
0,13
effect op de woordenschat bij kinderen met een risico, tegen 0,53 bij kinderen zonder risicofactoren.9
Mol, Universiteit Leiden, 2010
Bij de VoorleesExpress komt een vrijwilliger twintig keer, telkens ongeveer een uur, en leest samen met kind en ouders. Het programma richt zich op kinderen van 2 tot 8 jaar.25
Niets hiervan is een argument tegen voorlezen. De getallen laten zien hoeveel van wat erover wordt gezegd is gemeten, en hoe zorgvuldig.
Van de oudheid tot 1500
Lezen betekende hardop lezen
Stil lezen is een jonge gewoonte. In de vierde eeuw beschreef Augustinus verbaasd hoe bisschop Ambrosius las: de ogen gleden over de bladzijde terwijl stem en tong stil bleven. Augustinus vond het opmerkelijk genoeg om op te schrijven.14
Hoe gewoon stil lezen in de oudheid was, is onder onderzoekers nog steeds een discussie.15 De verbazing van Augustinus laat zien dat hardop lezen de gewone manier van lezen was.14
De jaartallen van dit tijdperk
- 4e eeuwAugustinus verbaast zich over Ambrosius, die stil leest14
Van 1500 tot 1800
Wie niet kon lezen, luisterde
In het vroegmoderne Europa kon, afhankelijk van streek en eeuw, 50 tot 90 procent van de mensen niet lezen. Geschreven teksten bereikten hen via het oor: de preek, het openbaar voorlezen van besluiten, de avonden waarop één persoon voorlas terwijl de anderen werkten.16
De jaartallen van dit tijdperk
- 1500-180050 tot 90 procent van de mensen kan niet lezen16
Wat er vandaag van over is
Onze geschiedenis van het kinderboek in het Nederlands begint kort daarna, met de versjes van Hieronymus van Alphen.
De geschiedenis van het kinderboek in Nederland en Vlaanderen
Van 1858 tot 1870
Dickens maakt van voorlezen een voorstelling
Charles Dickens was de eerste schrijver die de kost verdiende met het voorlezen van zijn eigen boeken. Zijn eerste betaalde tournee, in 1858, telde 87 voorleesavonden in Engeland, Schotland en Ierland en bracht meer dan 3.000 pond op.17
De tweede Amerikaanse tournee, in 1867 en 1868, kwam op ongeveer 76 avonden en ongeveer 19.000 pond.18 Voor die avonden liet hij een speciale leeslessenaar maken; een voorleesavond duurde ongeveer twee uur.19
Luisteren naar iemand die voorleest werd een ervaring op zich, betaald door mensen die heel goed zelf konden lezen.
Van 1865 tot 1931
De voorlezer in de sigarenfabriek
De verrassendste moderne vorm van voorlezen ontstond in een fabriek. Vanaf eind 1865 las in Havana een lector voor aan de sigarenmakers terwijl ze werkten, betaald door de arbeiders zelf. Met de Cubaanse emigratie kwam de gewoonte naar Ybor City in Florida, waar ze bleef van 1886 tot 1931.20
De ochtend was voor de krant, de middag voor romans. De historicus George Pozzetta ziet een rol voor de voorlezers in de politieke vorming van de arbeiders. Na de stakingen van 1920 en 1931 verdween de gewoonte, en de radio nam haar plaats in.2122
1935
De opgenomen stem
Op 7 november 1935 leverde het Royal National Institute of Blind People in Groot-Brittannië de eerste Talking Books, bedoeld voor blinde lezers.23 Het luisterboek begon als toegang tot boeken voor wie de bladzijde niet kon zien.
De jaartallen van dit tijdperk
- 1935De eerste Talking Books geleverd in het Verenigd Koninkrijk, op 7 november23
1955
Een week voor het kinderboek
De eerste Kinderboekenweek kwam er in 1955, na de verkiezing van het Kinderboek van het Jaar 1954, die An Rutgers van der Loeff won met Lawines razen. Vanaf het begin organiseerde de CPNB haar, met activiteiten in bibliotheken en een geschenk bij het kopen van een boek.26
Dat eerste geschenk was een poster met een lezende clown. Een speciaal geschreven boek als Kinderboekenweekgeschenk kwam er pas vanaf 1962.26
Van 1988 tot 2006
Leesbevordering wordt een eigen vak
In 1988 wordt in Nederland Stichting Lezen opgericht. Sinds 1994 is ze door het ministerie van OCW aangewezen als landelijk platform voor leesbevordering, een kenniscentrum dat onderzoek verzamelt en de partijen verbindt.27
In Vlaanderen ontstaat in 2002 een eigen organisatie, eerst ook onder de naam Stichting Lezen en sinds 2015 Iedereen Leest.28 Ze draagt onder meer het Vlaamse BoekStart, de Voorleesweek en de Jeugdboekenmaand.4
In 2006 beginnen de zussen Anne en Marieke Heinsbroek in de Utrechtse wijk Kanaleneiland de VoorleesExpress: vrijwilligers die bij gezinnen thuis komen voorlezen.25
Vandaag
Van het eerste boekje tot een landelijk voorleesontbijt
Met BoekStart krijgen ouders in Nederland rond drie maanden na de geboorte een waardebon voor een gratis pakket met boekjes. De Koninklijke Bibliotheek en Stichting Lezen dragen het programma, samen met bijna alle bibliotheken, gemeenten, consultatiebureaus, de kinderopvang en boekhandels.3 In Vlaanderen bestaat een eigen BoekStart van Iedereen Leest, in meer dan 270 gemeenten.4
Elk jaar in januari zijn er de Nationale Voorleesdagen, in 2027 van 20 tot en met 31 januari, rond het Prentenboek van het Jaar.12 Voor Vlaanderen vonden we geen landelijke voorleesdagen op hetzelfde moment; Iedereen Leest organiseert er de Voorleesweek en de Jeugdboekenmaand.4
Wat voorlezen doet, en waar de getallen dunner worden
Weinig gewoonten worden zo warm geprezen als voorlezen. Daarom is het ongemakkelijk om de getallen van dichtbij te bekijken, en daarom staat dit deel hier.
Om het meteen duidelijk te zeggen: niets van wat volgt is een argument tegen voorlezen. Het gaat alleen over wat de studies toelaten te zeggen.
Hoe groot is het effect als je het zorgvuldig meet?
Wat we weten
Een gerandomiseerde studie in Parijs met kinderen van vier jaar op 47 scholen: de school leende boeken uit en de ouders kregen berichten. Dagelijks voorlezen thuis steeg met 8 procentpunten, wekelijks met 14. De woordenschat groeide met 0,12 standaarddeviaties aan het einde van het programma en met 0,16 zes maanden later.7
Wat nog open is
Die winst is gemeten met een test van zestien woorden uit de gelezen boeken. Op een gewone woordenschattest was het effect klein en niet significant.7 Een meta-analyse uit 2019 vond een bescheiden gemiddeld effect van samen lezen op taal, en bijna geen effect vergeleken met groepen die iets anders met de kinderen deden.10
Waarom zijn de getallen die je meestal hoort hoger?
Wat we weten
Een meta-analyse uit 2008 over dialogisch lezen vond een effect van d = 0,59 op de woorden die het kind gebruikt.8
Wat nog open is
Hetzelfde werk meldt een duidelijk kleiner effect tussen 4 en 5 jaar en bij kinderen met een risico.8 Voor de woordenschat als geheel is het 0,53 zonder risicofactoren en 0,13 met.9 De meta-analyse uit 2019 voegt eraan toe dat het getal van 2008 te hoog kan zijn, omdat er studies zonder meting vooraf in zitten.10 Wie het grote getal noemt zonder het kleine, vertelt de helft.
Maakt voorlezen de verschillen tussen gezinnen kleiner?
Wat we weten
In de studie in Parijs steeg het voorlezen thuis vooral in gezinnen waar de ouders een lagere opleiding hadden: met 16,2 procent, tegen 2,9 procent bij ouders met een hogere opleiding, een verschil dat niet significant was. De onderzoekers zien een kleinere kloof in het samen lezen.7
Wat nog open is
Hoe stevig is het onderzoek als geheel?
Wat we weten
Er zijn veel studies, en over de richting van het verband is geen discussie. Voor kleuters aanvaardde het Amerikaanse What Works Clearinghouse vier van acht studies, en één onder voorbehoud, en ziet het positieve effecten op de mondelinge taal.12
Wat nog open is
Voor kinderen met een beperking bekeek dezelfde instantie 59 studies over dialogisch lezen en aanvaardde er maar twee als in lijn met haar criteria.11
Waar deskundigen het niet over eens zijn
Drie vragen die altijd terugkomen bij voorlezen.
Papier of scherm?
Voor het gedrukte boek
Een meta-analyse van 54 studies vond een beter begrip op papier, vooral onder tijdsdruk en bij informatieve teksten.13
Voor voorzichtigheid
Dezelfde meta-analyse vond geen verschil bij verhalen, en de deelnemers lazen zelf, van de basisschool tot volwassenen.13
Kan een opgenomen stem een ouder vervangen?
Als aanvulling
Het luisterboek gaat terug op een techniek die in 1935 boeken opende voor blinde lezers.23 Voor een kind dat hetzelfde verhaal voor de tiende keer wil horen, kan een opname het even overnemen.
Voor aanwezigheid
De studies over dialogisch lezen meten de vragen en antwoorden tijdens het lezen, en een opname antwoordt niet.8
Wanneer beginnen?
Vanaf de geboorte
Als plaatjes betekenis krijgen
Een baby van negen maanden probeert een getekend flesje naar zijn mond te brengen: het plaatje is nog een voorwerp, zoals de psycholoog Judy DeLoache liet zien.24
Veelgestelde vragen
Wanneer zijn de Nationale Voorleesdagen 2027?
Van 20 tot en met 31 januari 2027. Ze beginnen met het Nationale Voorleesontbijt op 20 januari.
Wat is het Prentenboek van het Jaar 2027?
Kom maar, kipjes! van Hilde Peters. Het boek staat centraal tijdens de Nationale Voorleesdagen 2027.
Wat is BoekStart?
Het programma voor voorlezen aan kinderen van 0 tot 4 jaar. In Nederland krijgen ouders rond drie maanden na de geboorte een waardebon voor een gratis pakket, met een stoffen boekje en een kartonnen prentenboek. In Vlaanderen bestaat een eigen BoekStart van Iedereen Leest, in meer dan 270 gemeenten.
Wat is de VoorleesExpress?
Een programma dat in 2006 in Utrecht begon. Vrijwilligers komen twintig keer, telkens ongeveer een uur, bij een gezin thuis en lezen samen met kind en ouders. Het richt zich op kinderen van 2 tot 8 jaar en bereikt volgens eigen opgave meer dan 5.000 gezinnen per jaar.
Op welke leeftijd begin je met voorlezen?
De American Academy of Pediatrics raadt samen lezen aan vanaf de geboorte, en het BoekStart-pakket komt rond drie maanden. Een baby hoort eerst vooral je stem; dat een plaatje voor een ding staat, begrijpt een kind pas later; een baby van negen maanden probeert een getekend flesje nog naar zijn mond te brengen.
Vergroot voorlezen echt de woordenschat?
Er is een effect, en zorgvuldig gemeten is het bescheiden. In een gerandomiseerde studie met kinderen van vier jaar in Parijs groeide de woordenschat met 0,12 standaarddeviaties, en zes maanden later met 0,16, op een test met woorden uit de gelezen boeken. Op een gewone woordenschattest was het effect niet significant.
Waarom noemen sommige artikelen veel grotere effecten?
Meestal noemen ze de meta-analyse uit 2008 over dialogisch lezen, met een effect van 0,59 op de woorden die het kind gebruikt. Hetzelfde werk meldt veel kleinere effecten tussen 4 en 5 jaar en bij kinderen met een risico, en een meta-analyse uit 2019 geeft aan dat het getal van 2008 te hoog kan zijn.
Kan een luisterboek voorlezen vervangen?
Deskundigen zijn het daar niet over eens. Een luisterboek vertelt een verhaal, maar de studies over dialogisch lezen meten de vragen en antwoorden terwijl jij leest, en een opname antwoordt niet. Als aanvulling, voor de tiende keer hetzelfde verhaal, kan het helpen.
Tot welke leeftijd lees je voor?
Geen studie die we vonden noemt een leeftijd om te stoppen. Om de beurt lezen, een bladzijde per persoon, is een goede brug als het kind zelf leest, en veel kinderen die graag zelf lezen, luisteren ook nog graag.
Een verhaal met jouw kind in de hoofdrol
Bij Sagalino draait het verhaal om jouw kind, met de eigen naam, in de illustratiestijl die jij kiest. Je leest het hele verhaal gratis voordat je beslist.
Bekijk hoe het werktBronnen
- 1.Cpunt: De Nationale Voorleesdagen 2027.Wat het bevestigt: De Nationale Voorleesdagen van 20 tot en met 31 januari 2027, met het Nationale Voorleesontbijt op 20 januari.
- 2.Nationale Onderwijsgids: dit is het Prentenboek van het Jaar 2027 dat centraal staat tijdens de Nationale Voorleesdagen.Wat het bevestigt: Het Prentenboek van het Jaar 2027: Kom maar, kipjes! van Hilde Peters.
- 3.Koninklijke Bibliotheek: BoekStart.Wat het bevestigt: BoekStart voor kinderen van 0 tot 4 jaar, van Stichting Lezen en de KB, met bijna alle bibliotheken; rond drie maanden na de geboorte een waardebon voor een gratis pakket; partners zijn gemeenten, consultatiebureaus, kinderopvang en boekhandels.
- 4.Iedereen Leest: missie en visie.Wat het bevestigt: Iedereen Leest draagt in Vlaanderen BoekStart (in meer dan 270 gemeenten), de Voorleesweek, de Jeugdboekenmaand en De Leesjury.
- 5.American Academy of Pediatrics: Early Literacy.in het EngelsWat het bevestigt: Samen lezen wordt aangeraden vanaf de geboorte en minstens tot de kleuterleeftijd.
- 6.Logan et al. (2019): When Children Are Not Read to at Home, Ohio State University, Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics.in het EngelsWat het bevestigt: Volgens een berekening ongeveer 4.662 woorden uit boeken voor het vijfde jaar zonder voorlezen, ongeveer 1.483.300 met vijf boeken per dag.
- 7.Barone, Fougère en Martel: Reading Aloud to Children, Social Inequalities and Vocabulary Development, IZA Discussion Paper 13458 (2020), in 2024 verschenen in het Journal of Research on Educational Effectiveness.in het EngelsWat het bevestigt: Gerandomiseerde studie op 47 scholen in Parijs met kinderen van vier jaar; uitlenen van boeken en berichten aan ouders; dagelijks voorlezen +8 punten, wekelijks +14; +0,12 en daarna +0,16 standaarddeviaties op een test van zestien woorden uit de boeken, niet significant op een standaardtest; voorlezen vooral gestegen bij ouders met een lagere opleiding.
- 8.Mol, Bus, de Jong en Smeets (2008): Added Value of Dialogic Parent-Child Book Readings, meta-analyse, Early Education and Development.in het EngelsWat het bevestigt: Zestien studies; een effect van d = 0,59 op de actieve woordenschat; een duidelijk kleiner effect tussen 4 en 5 jaar en bij kinderen met een risico.
- 9.Suzanne Mol (2010): proefschrift, Universiteit Leiden, hoofdstuk over de meta-analyse van 2008.in het EngelsWat het bevestigt: Een effect op de woordenschat van d = 0,53 bij kinderen zonder risicofactoren en van 0,13 bij kinderen met een risico.
- 10.Noble et al. (2019): meta-analyse over samen lezen en de taal van kinderen, Educational Research Review, deel 28.in het EngelsWat het bevestigt: Een bescheiden gemiddeld effect van samen lezen op taal, bijna nul tegenover actieve vergelijkingsgroepen, geen verschil naar sociale achtergrond; de meta-analyse van 2008 kan de effecten overschatten.
- 11.What Works Clearinghouse, US Department of Education: Dialogic Reading, kinderen met een beperking, april 2010.in het EngelsWat het bevestigt: Van 59 bekeken studies voldoen er twee aan de criteria.
- 12.What Works Clearinghouse, US Department of Education: Dialogic Reading, jonge kinderen, 2007.in het EngelsWat het bevestigt: Acht studies bekeken, vier aanvaard en één onder voorbehoud; positieve effecten op de mondelinge taal.
- 13.Delgado, Vargas, Ackerman en Salmerón (2018): Don't throw away your printed books, meta-analyse, Educational Research Review.in het EngelsWat het bevestigt: 54 studies; beter begrip op papier, vooral onder tijdsdruk en bij informatieve teksten; geen verschil bij verhalende teksten; deelnemers van de basisschool tot volwassenen.
- 14.University of Notre Dame, Manuscript Studies: Read to Yourself.in het EngelsWat het bevestigt: De verbazing van Augustinus over Ambrosius, die in de vierde eeuw stil las, als teken dat hardop lezen de norm was.
- 15.Bernard Knox: Silent Reading in Antiquity, Greek, Roman and Byzantine Studies, Duke University.in het EngelsWat het bevestigt: De discussie onder onderzoekers over de plaats van stil lezen in de oudheid.
- 16.Leibniz-Institut für Europäische Geschichte (IEG): Alphabetisierung, Europäische Geschichte Online.in het DuitsWat het bevestigt: In het vroegmoderne Europa kon, afhankelijk van de streek, 50 tot 90 procent van de mensen niet lezen; geschreven tekst bereikte hen via het luisteren.
- 17.The Charles Dickens Page: The 1858 Reading Tour.in het EngelsWat het bevestigt: 87 voorleesavonden op de eerste betaalde tournee in Engeland, Schotland en Ierland, voor meer dan 3.000 pond.
- 18.The Charles Dickens Page: American Reading Tour 1867-1868.in het EngelsWat het bevestigt: Ongeveer 76 voorleesavonden in de Verenigde Staten, voor ongeveer 19.000 pond.
- 19.Charles Dickens Museum, Londen: The Reading Desk.in het EngelsWat het bevestigt: De leeslessenaar voor de voorleesavonden, avonden van ongeveer twee uur, de laatste in maart 1870.
- 20.J. C. Newman Cigar Company: El Lector, the Voice of Ybor City.in het EngelsWat het bevestigt: Voorlezen in de sigarenfabrieken, van Havana tot Ybor City, tussen 1886 en 1931.
- 21.Tampa Historical: The Lector.in het EngelsWat het bevestigt: De historicus George Pozzetta over de rol van de voorlezers, en hun einde na de stakingen, vervangen door de radio.
- 22.Araceli Tinajero: El Lector, A History of the Cigar Factory Reader, University of Texas Press, 2010.in het EngelsWat het bevestigt: De wetenschappelijke studie over het voorlezen in de sigarenfabrieken.
- 23.Royal National Institute of Blind People: History of Talking Books.in het EngelsWat het bevestigt: De eerste levering van Talking Books op 7 november 1935.
- 24.Judy S. DeLoache: Becoming Symbol-Minded, Association for Psychological Science.in het EngelsWat het bevestigt: Een baby van negen maanden probeert een getekend flesje naar zijn mond te brengen en haalt plaatje en voorwerp nog door elkaar. De pagina noemt geen leeftijd voor de volgende stap.
- 25.VoorleesExpress.Wat het bevestigt: Begonnen in 2006 door Anne en Marieke Heinsbroek in Kanaleneiland, Utrecht; een landelijk netwerk van bibliotheken en welzijnsorganisaties; meer dan 5.000 gezinnen per jaar; twintig bezoeken van ongeveer een uur; kinderen van 2 tot 8 jaar.
- 26.Het Oude Kinderboek: Kinderboekenweekgeschenken, een Nederlandse traditie sinds 1955.Wat het bevestigt: De eerste Kinderboekenweek in 1955 na de verkiezing van het Kinderboek van het Jaar 1954 (Lawines razen van An Rutgers van der Loeff), georganiseerd door de CPNB; het eerste geschenk een poster met een lezende clown; vanaf 1962 een geschreven boek.
- 27.Stichting Lezen: over Stichting Lezen.Wat het bevestigt: Opgericht in 1988, sinds 1994 door OCW aangewezen als landelijk platform en kenniscentrum voor leesbevordering.
- 28.Wikipedia: Iedereen Leest.Wat het bevestigt: In 2002 opgericht op initiatief van de Vlaamse minister van Cultuur, eerst als Stichting Lezen, in 2015 omgedoopt tot Iedereen Leest, met zetel in Antwerpen.
Bronnen geraadpleegd op 28 september 2026. Mist er iets of is iets niet meer actueel? Laat het ons weten, dan passen we het aan, met datum.