Sagalino

Opgroeien · van 3 tot 8 jaar

“Ik kan het niet”: wat helpt als je kind opgeeft?

8 min leestijd8 bronnen · geraadpleegd op 28 september 2026

Het korte antwoord

Leren kost tijd, en fouten horen bij het leren, schrijft het Nederlands Jeugdinstituut.1 Een kind dat alles neergooit en zegt “ik kan het niet”, zit aan de grens van wat het kan dragen. Wat helpt: het kind niet te veel beschermen,1 het zelf laten proberen2 en samen een kleinere stap zoeken. Een teleurstelling, zoals een tekening die mislukt of een spel dat je verliest, is een belangrijke leerervaring.3 Over de juiste zin daarna zijn deskundigen het oneens: het advies om de inzet te prijzen in plaats van het resultaat is minder stevig dan zijn naam.5
De achtergrond

Waarom kinderen opgeven

Peuters willen proberen en zelf doen, ook wat nog niet lukt.2 Kleuters gaan zich vergelijken met anderen, en dan valt op wat een ander al kan.1 Een kind van vier dat zijn tekening op de grond gooit, zit midden in dat leren.

Veerkracht, het vermogen om na een tegenslag weer op te staan, leer je niet met één zin. Een teleurstelling is volgens Groeimee een belangrijke leerervaring, en hobby's waarbij een kind ontdekt waar het goed in is, versterken het zelfvertrouwen.3

Wat helpt

Wat op het moment zelf helpt

Niet te veel beschermen. Wie elk obstakel vooraf weghaalt, neemt ook de kans weg om te leren ermee om te gaan.1

Een naam geven. “Je bent boos omdat de toren omviel.” Het gevoel benoemen is de eerste stap.

Een kleinere stap. In plaats van “probeer het nog eens”: “zullen we alleen de onderkant doen?” Een kind dat vastzit, heeft een volgende stap nodig die binnen bereik ligt.

Het niet overnemen. Wie de taak afpakt, sluit de scène en de oefening tegelijk af.

Benoemen wat het kind deed. “Je hebt de grote blokken onderop gezet” beschrijft een aanpak. De aanpak prijzen is volgens het onderzoek naar prijzen de betrouwbaarste vorm.7 Opgeblazen lof vermindert juist bij kinderen met weinig zelfvertrouwen de zin om uitdagingen aan te gaan.8

Discussies

Waar deskundigen het niet over eens zijn

Niemand betwist dat kinderen mislukkingen nodig hebben om ermee te leren omgaan. De discussie gaat over de zin die je meteen daarna zegt. Drie benaderingen die nu openlijk botsen:

BenaderingWat ze zegtWat het betekent voor het verhaal
GroeimindsetCarol S. Dweck; Gunderson en anderen 2018Kinderen die denken dat hun vaardigheden kunnen groeien, zoeken uitdagingen op in plaats van ze te vermijden. Het aandeel lof voor het proces in de eerste jaren voorspelde die overtuiging vijf jaar later, en daarmee de resultaten in het vierde leerjaar.In het verhaal wordt altijd benoemd wat de hoofdpersoon deed, nooit wat hij is.
Kritiek op de methodeMacnamara en Burgoyne 2022; Yeager en anderen 2019Over 63 interventiestudies is het effect op schoolresultaten d = 0,05, en het verdwijnt na correctie voor vertekening. Waar effecten verschijnen, zijn ze klein en beperkt tot bepaalde leerlingen op bepaalde scholen.Het verhaal belooft geen effect op resultaten. Het vertelt een middag waarop iets misgaat.
Onderzoek naar prijzenCorpus en Good 2021; Brummelman en anderen 2014De inzet prijzen kan klinken als een troostprijs en doen denken aan een talent dat ontbreekt. De aanpak prijzen is betrouwbaarder, en opgeblazen lof schaadt kinderen met weinig zelfvertrouwen.De grote in het verhaal beschrijft precieze delen van het werk. Geen overtreffende trappen.

Waar iedereen het over eens is

  • Teleurstellingen horen bij leren, en kinderen hebben kansen nodig om erdoorheen te gaan.
  • Het meteen overnemen sluit de scène en de oefening tegelijk af.
  • Een kind dat vastzit, heeft een kleinere stap nodig.
  • Lof die niet gemeend is, komt niet aan. Kinderen voelen het verschil.

Het punt van discussie is de formule zelf. “Prijs de inzet, niet het resultaat” staat in bijna elke opvoedgids en rust op een onderzoekstraditie waarvan de interventiestudies bij controle weinig opleveren: d = 0,05 over 63 studies, niets significants na correctie voor vertekening, en d = 0,02 voor de zes strengste studies.5 Het tegenargument zegt dat slecht gemaakte programma's niets zeggen over het idee, en het grote experiment in Nature geeft dat deels gelijk: kleine maar echte effecten, precies in de groep waar ze verwacht werden.6

Waar het bewijs ophoudt voor jouw situatie. Al deze getallen komen uit schoolprogramma's voor jongeren of uit laboratoriumsituaties. Ze zeggen niet of een zin aan de keukentafel iets verandert. De enige studie die we kennen die lof in het gezin jarenlang volgde, gaat over 53 kinderen en kan geen oorzaak bewijzen.4 We blijven bij wat geen van de drie benaderingen betwist: goed kijken, benoemen wat er gedaan is, niet overdrijven.

Als een boek niet genoeg is

Praat erover met het consultatiebureau, de huisarts of de leerkracht, in Vlaanderen met Kind en Gezin, als je kind bijna altijd opgeeft voordat het iets probeert, als het vaak negatief over zichzelf praat, of als de frustratie heel vaak in heftige boosheid uitmondt.

Het verhaal

Hoe een verhaal kan helpen

Een verhaal over mislukken eindigt geloofwaardiger, en helpt meer, als het halverwege eindigt, met een hoofdpersoon die weet hoe hij er gekomen is.

Voor het verhaal één regel:

De grote neemt het nooit over. Hij helpt de kleinste stap te vinden, en kijkt dan toe.

  1. 1-2

    De hoofdpersoon

    Zoals hij is, met wat hij graag doet.

  2. 3

    Een plan

    Bouwen, tekenen, klimmen. Iets belangrijks.

  3. 4

    Het lukt niet

    De eerste poging mislukt. Dat gebeurt.

  4. 5

    Het gevoel

    Teleurstelling, boosheid. Beschreven in het lijf, met een naam.

  5. 6

    Ik kan het niet

    De hoofdpersoon gooit alles neer. Geen oordeel.

  6. 7

    Iemand komt ernaast zitten

    Zonder de taak over te nemen.

  7. 8

    Een kleinere stap

    Alleen de onderkant, alleen het eerste stukje.

  8. 9

    Weer mis

    Niet alles lukt de tweede keer.

  9. 10

    Iets beter

    Een deel blijft staan. Het verschil wordt gezien.

  10. 11

    Wat hij deed

    De grote benoemt de aanpak, zonder te overdrijven.

  11. 12

    Nog een stap

    De hoofdpersoon kiest zelf de volgende.

  12. 13

    Half

    Het lukt genoeg. En dat is genoeg.

  13. 14

    Het einde

    De hoofdpersoon weet hoe hij er kwam. Morgen probeert hij het weer.

Het verhaal van “ik kan het niet”, met de naam van je kind

Beschrijf je kind in een paar woorden, en het verhaal volgt precies deze weg, in de illustratiestijl die jij kiest. Je leest het hele verhaal gratis voordat je beslist.

Lees gratis het verhaal
Vragen

Veelgestelde vragen

Is het normaal dat mijn kind zo snel opgeeft?

Ja. Leren kost tijd en fouten horen erbij, schrijft het Nederlands Jeugdinstituut, en kleuters vergelijken zich met anderen. Wat helpt: ernaast blijven en samen een kleinere stap zoeken.

Help ik of laat ik het zelf doen?

Ernaast blijven zonder het over te nemen. Wie elk obstakel weghaalt, neemt ook de kans weg om ermee te leren omgaan; een kind dat vastzit, heeft een volgende stap nodig die binnen bereik ligt.

Kan ik beter de inzet of het resultaat prijzen?

Deskundigen zijn het oneens. Het onderzoek naar prijzen vindt de aanpak prijzen betrouwbaarder, omdat lof voor inzet kan klinken als een troostprijs. De grote overzichten van groeimindset-programma's vinden heel kleine effecten.

Kan lof kwaad?

Opgeblazen lof wel: een studie laat zien dat volwassenen die vaker geven aan kinderen met weinig zelfvertrouwen, en dat het bij hen de zin in uitdagingen vermindert. Beschrijf liever wat je kind gedaan heeft, zonder te overdrijven.

Verwijzingen

Bronnen

  1. 1.Nederlands Jeugdinstituut: Kleuter | Zelfbeeld en vergelijken met anderen.Wat het bevestigt: Leren kost tijd, fouten horen bij het leren, kinderen niet te veel beschermen; kleuters vergelijken zich met anderen.
  2. 2.Nederlands Jeugdinstituut: Peuter | Zelfstandigheid, proberen en zelf doen.Wat het bevestigt: Peuters willen proberen en zelf doen.
  3. 3.Groeimee (Opgroeien, Kind en Gezin): zit je kind goed in zijn vel? (veerkracht).Wat het bevestigt: Teleurstelling, zoals een mislukte tekening of een verloren spel, is een belangrijke leerervaring; hobby's waarin een kind ontdekt waar het goed in is, versterken het zelfvertrouwen.
  4. 4.Gunderson, E. A. en anderen (2018): Parent Praise to Toddlers Predicts Fourth Grade Academic Achievement via Children's Incremental Mindsets, Developmental Psychology. (in het Engels)Wat het bevestigt: Bij 53 kinderen die thuis werden geobserveerd, voorspelde het aandeel lof voor het proces tussen 14 en 38 maanden de overtuiging dat vaardigheden kunnen veranderen, en daarmee de resultaten in het vierde leerjaar.
  5. 5.Macnamara, B. N. en Burgoyne, A. P. (2022): Do Growth Mindset Interventions Impact Students' Academic Achievement? Psychological Bulletin. (in het Engels)Wat het bevestigt: Een totaal effect van d = 0,05 over 63 studies en 97.672 deelnemers, niet significant na correctie voor publicatievertekening; d = 0,02 voor de zes strengste studies.
  6. 6.Yeager, D. S. en anderen (2019): A national experiment reveals where a growth mindset improves achievement, Nature 573, 364-369. (in het Engels)Wat het bevestigt: 12.490 leerlingen op 65 Amerikaanse scholen; een verbetering van 0,10 punt in de cijfers bij de zwakste leerlingen, samen met de normen van klasgenoten.
  7. 7.Corpus, J. H. en Good, K. A. (2021): The Effects of Praise on Children's Intrinsic Motivation Revisited, in Brummelman, E. (red.), Psychological Perspectives on Praise, Routledge. (in het Engels)Wat het bevestigt: Lof voor de persoon is op veel punten ongunstig, alleen de inzet prijzen kan als troostprijs worden gelezen, de gebruikte aanpak prijzen is de betrouwbaarste vorm.
  8. 8.Association for Psychological Science, over Brummelman, E. en anderen (2014), Psychological Science: opgeblazen lof schaadt kinderen met weinig zelfvertrouwen. (in het Engels)Wat het bevestigt: Volwassenen geven twee keer zo vaak opgeblazen lof aan kinderen met weinig zelfvertrouwen, en bij hen vermindert het de zin om uitdagingen aan te gaan.

Bronnen geraadpleegd op 28 september 2026. Mist er iets of is iets niet meer actueel? Laat het ons weten, dan passen we het aan, met datum.

Verder lezen

Verwante thema's

Alle thema's

In het kort: de illustratiestijlen en hoe het werkt.