Sagalino

Opgroeien · van 3 tot 12 jaar

Oma is overleden, opa is overleden: hoe vertel ik het mijn kind?

8 min leestijd9 bronnen · geraadpleegd op 28 september 2026

Het korte antwoord

Met de waarheid, in eenvoudige en concrete woorden, zonder omschrijvingen als “ingeslapen”.1 Tussen 5 en 7 jaar begrijpen kinderen meestal dat de dood iedereen overkomt en onomkeerbaar is.3 Kind en Gezin noemt het overlijden van een grootouder als voorbeeld: betrek je kind bij het afscheid, leg vooraf uit of en hoe een begrafenis of een bezoek aan het kerkhof verloopt, en laat gerust je eigen verdriet zien, dat helpt je kind.2 En herinner samen: foto's bekijken, de verhalen van opa of oma vertellen.
Vertellen

Hoe je het vertelt

Snel en met de waarheid. Kinderen voelen het verdriet in het gezin toch wel. Het snel vertellen, met echte woorden, voorkomt dat ze het zelf ontdekken.

Duidelijke woorden. “Oma is dood. Haar lichaam werkt niet meer en ze komt niet terug.” Eenvoudige, concrete taal helpt meer dan een omschrijving.1

Vragen beantwoorden. Ook de vragen die vreemd lijken. Tussen 5 en 7 jaar begrijpen kinderen meestal dat de dood iedereen overkomt, onomkeerbaar is en dat het lichaam ophoudt te werken.3

Je eigen verdriet tonen. Opa of oma was ook jouw vader of moeder. Huilen waar je kind bij is, mag, en helpt je kind.2

De begrafenis

Mee naar de begrafenis?

Kind en Gezin raadt aan je kind bij het afscheid te betrekken, en vooraf uit te leggen of en hoe een begrafenis of een bezoek aan het kerkhof verloopt.2

In een studie van Harvard bij 125 kinderen van 6 tot 17 jaar was 95 procent naar de begrafenis gegaan, en twee jaar later vonden ze dat belangrijk.5 De American Academy of Pediatrics raadt aan vooraf drie dingen uit te leggen: de plek, wat je kind zal zien en wat het kan doen als het te veel wordt.4 Een vertrouwd iemand die meegaat en met je kind naar buiten kan, helpt.

Niemand hoeft gedwongen te worden. Een kind dat niet mee wil, kan op een andere manier afscheid nemen: een tekening, een brief, een bloem.

De herinnering

Samen herinneren

Foto's bekijken en de verhalen van opa of oma vertellen, helpt je kind het verlies te verwerken. De familieverhalen worden van hem.

De herinnering kan een plek krijgen: een doos met spullen, een plant, een gerecht dat oma altijd maakte. En ze kan terugkomen op belangrijke dagen, zoals een verjaardag.

Discussies

Waar deskundigen het niet over eens zijn

Dat kinderen de waarheid nodig hebben, delen de bronnen. De discussie gaat vooral over de begrafenis:

BenaderingWat ze zegtWat het betekent voor het verhaal
Erbij zijnSilverman en Worden 1992, Harvard Child Bereavement Study95 procent van de 125 gevolgde kinderen was naar de begrafenis gegaan, en twee jaar later vonden ze dat belangrijk.In het verhaal is het kind bij het afscheid, op zijn eigen manier.
VoorbereidenAmerican Academy of Pediatrics, 2024; Kind en GezinVooraf uitleggen: de plek, wat je kind zal zien, wat het kan doen als het te veel wordt.In het verhaal wordt het afscheid aangekondigd en uitgelegd.
Kiezende praktijk van gezinnenGeen regel geldt voor iedereen: sommige kinderen willen erbij zijn, andere nemen op een andere manier afscheid.Het kind in het verhaal kiest hoe het erbij is.

Waar iedereen het over eens is

  • De waarheid, in eenvoudige woorden.
  • Alle vragen beantwoorden, ook de vreemde.
  • Het verdriet van de groten mag gezien worden.
  • Samen herinneren helpt.

Het open punt is de leeftijd. Het internationale onderzoek zet het begrip van de dood tussen 5 en 7 jaar,3 maar kinderen verschillen. Het Leids Universitair Medisch Centrum heeft aparte folders voor kinderen van 1 tot 3 en van 4 tot 6 jaar.7 Meer dan het precieze jaar telt dat je antwoordt op wat je kind vraagt.

Als een boek niet genoeg is

Praat erover met de huisarts of het consultatiebureau, in Vlaanderen met Kind en Gezin, als je kind na maanden zijn gewone bezigheden niet weer oppakt, lang slecht slaapt of eet, of bang is dat ook anderen doodgaan en niet meer van je weg wil.

Wil je kind met iemand buiten het gezin praten: kinderen vanaf 8 jaar kunnen in Nederland De Kindertelefoon bellen op 0800-0432, gratis en anoniem, elke dag van 11 tot 21 uur.8 In Vlaanderen is er Awel, op 102, gratis en anoniem.9

Het verhaal

Hoe een verhaal kan helpen

Een verhaal over het overlijden van opa of oma begint met wat het kind en opa of oma samen deden, want dat is wat blijft.

Voor het verhaal één regel:

Opa komt niet terug, en “waakt niet vanuit de hemel” als jullie gezin dat niet gelooft. Het verhaal zegt alleen wat jullie gezin zegt.

  1. 1-2

    Samen

    Het kind en opa, of oma, op een gewone dag.

  2. 3

    De dingen van altijd

    De tuin, de kaarten, een verhaal dat honderd keer is verteld.

  3. 4

    Er verandert iets

    Opa wordt ziek, of gaat plotseling dood.

  4. 5

    De waarheid

    Een grote zegt het met eenvoudige woorden.

  5. 6

    De vragen

    Waar is hij nu? Komt hij terug? Elke vraag krijgt een eerlijk antwoord.

  6. 7

    Verdrietig

    Het kind huilt, en de groten ook.

  7. 8

    Het afscheid

    Aangekondigd en uitgelegd. Het kind kiest hoe het erbij is.

  8. 9

    Het huis van opa en oma

    Een beetje leeg. De spullen staan nog op hun plek.

  9. 10

    De foto's

    Samen kijken, vertellen.

  10. 11

    Een golf

    Dagen later komt het verdriet terug. Dat gebeurt.

  11. 12

    Iets van opa

    Het kind doet alleen iets wat het met hem deed.

  12. 13

    De herinnering heeft een plek

    Een doos, een plant, een gerecht.

  13. 14

    Het einde

    Opa zit in de verhalen, en de verhalen blijven.

Een verhaal met opa of oma, en de naam van je kind

Beschrijf je kind en opa of oma, en het verhaal volgt precies deze weg, in de illustratiestijl die jij kiest. Je leest het hele verhaal gratis voordat je beslist.

Lees gratis het verhaal
Vragen

Veelgestelde vragen

Hoe vertel ik mijn kind dat opa is overleden?

Snel, met de waarheid en met eenvoudige woorden: opa is dood, zijn lichaam werkt niet meer en hij komt niet terug. Luister daarna en beantwoord de vragen, ook de vragen die vreemd lijken. Je mag je eigen verdriet laten zien.

Op welke leeftijd begrijpt een kind dat de dood voor altijd is?

Meestal tussen 5 en 7 jaar, volgens het internationale onderzoek. Kinderen verschillen; meer dan het precieze jaar telt dat je antwoordt op wat je kind vraagt.

Neem ik mijn kind mee naar de begrafenis?

Niemand hoeft gedwongen te worden. Kind en Gezin raadt aan kinderen bij het afscheid te betrekken en vooraf uit te leggen wat er gebeurt. In een studie bij 125 kinderen ging 95 procent naar de begrafenis, en twee jaar later vonden ze dat belangrijk.

Hoe houden we de herinnering levend?

Door foto's te bekijken, de verhalen van opa of oma te vertellen en de herinnering een plek te geven: een doos, een plant, een gerecht uit de familie. En door hem of haar te herdenken op belangrijke dagen.

Verwijzingen

Bronnen

  1. 1.Nederlands Jeugdinstituut: verlies en rouw in het gezin.Wat het bevestigt: Eenvoudige, concrete taal bij het verlies van een naaste; geen omschrijvingen zoals “ingeslapen”.
  2. 2.Groeimee (Opgroeien, Kind en Gezin): verlies en verdriet.Wat het bevestigt: Met het voorbeeld van een grootouder: het kind betrekken bij het afscheid, vooraf uitleggen of en hoe een begrafenis of kerkhofbezoek verloopt; je eigen verdriet tonen mag en helpt het kind.
  3. 3.Speece, M. W. en Brent, S. B. (1984): Children's Understanding of Death, Child Development 55(5). (in het Engels)Wat het bevestigt: Universaliteit, onomkeerbaarheid en niet-functioneren meestal begrepen tussen 5 en 7 jaar.
  4. 4.American Academy of Pediatrics (2024): Clinical Report, Supporting the Grieving Child and Family, Pediatrics 154(1). (in het Engels)Wat het bevestigt: Vooraf uitleggen in drie punten: de plek, wat het kind zal zien, wat het kan doen als het te veel wordt.
  5. 5.Silverman, P. en Worden, J. W. (1992): Omega, Journal of Death and Dying 25(4), Harvard Child Bereavement Study. (in het Engels)Wat het bevestigt: 125 kinderen van 6 tot 17 jaar; 95 procent was naar de begrafenis gegaan en vond dat twee jaar later belangrijk.
  6. 6.Berns, C. F. (2004): Bibliotherapy, Using Books to Help Bereaved Children, Omega 48(4). (in het Engels)Wat het bevestigt: Identificatie met een personage helpt betekenis te geven en je minder alleen te voelen; boeken kun je herlezen.
  7. 7.Leids Universitair Medisch Centrum, Willem-Alexander Kinderziekenhuis: overlijden van een dierbare, de zorg voor kinderen van 4 tot 6 jaar.Wat het bevestigt: Folders over het overlijden van een dierbare, apart per leeftijd (1 tot 3 en 4 tot 6 jaar).
  8. 8.De Kindertelefoon: bellen.Wat het bevestigt: 0800-0432, voor kinderen van 8 tot 18 jaar, elke dag van 11 tot 21 uur, gratis en anoniem.
  9. 9.Awel.Wat het bevestigt: De Vlaamse hulplijn voor kinderen en jongeren op 102, gratis en anoniem, ook via chat en mail.

Bronnen geraadpleegd op 28 september 2026. Mist er iets of is iets niet meer actueel? Laat het ons weten, dan passen we het aan, met datum.

Verder lezen

Verwante thema's

Alle thema's

Zelfvertrouwen

In het kort: de illustratiestijlen en hoe het werkt.