De speen afwennen: wanneer en hoe?

Het stevigste werk over dit thema is een systematisch overzicht uit 2018. Het vindt de open beet, waarbij de voortanden elkaar bij een gesloten mond niet raken, duidelijk vaker bij kinderen die de speen langer dan 36 maanden gebruikten. Voor de kruisbeet zijn de getallen 25,5 procent bij kinderen die laat stopten tegen 15,5 procent bij wie voor 36 maanden stopte. Stoppen voor twee jaar geeft duidelijk betere uitkomsten dan stoppen tussen drie en vier.²

De American Academy of Pediatrics raadt aan de speen voor 18 maanden weg te doen, ook om oorontstekingen te voorkomen, en wijst erop dat tandartsen nog eerder adviseren.³ In onze bronnen staat geen leeftijd waar alle vakgebieden het over eens zijn.

Een kind met een speen in de mond heeft minder kansen om te praten, dat is de redenering die je vaak hoort. Ze klinkt overtuigend: wie een volle mond heeft, praat minder.

Een grote gecontroleerde studie die dat verband direct meet, hebben we niet gevonden. Het argument is dus goed doordacht, maar niet bewezen. Wie er haast uit afleidt, mag dat weten.

Het Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond, een gemeentelijke instelling, noemt een goed moment tussen 2,5 en 3,5 jaar.¹ Dat is later dan de Amerikaanse kinderartsen en het orthodontische overzicht aanraden.²³

Meer dan de leeftijd telt het moment. Doe het niet tegelijk met andere grote veranderingen.¹ Een kind dat al aan iets nieuws moet wennen, klampt zich graag vast aan wat het kent.

Een Nederlandse bron van het Nederlands Jeugdinstituut of een Vlaamse bron van Kind en Gezin over de speen vonden we niet. De jeugdgezondheidszorg is in Nederland per gemeente georganiseerd, en daarom komt dit advies van een lokaal centrum.

1. Stap voor stap in plaats van alles tegelijk. Eerst bepaalde situaties, dan de momenten van de dag, dan alleen nog om te slapen, het inslapen als laatste.¹

2. Prijzen in plaats van straffen. Elke gelukte stap benoemen helpt meer dan mopperen als je kind de speen zoekt.

3. Het gevoel een naam geven. “Je vindt het jammer dat hij weg is” helpt meer dan een regel die je duizend keer herhaalt.

4. Laat je kind hem zelf weggeven. Beter dat hij hem zelf afgeeft, dan dat hij hem stiekem ziet verdwijnen.

5. Niet terug na één moeilijke nacht. De speen na twee dagen teruggeven maakt de volgende poging moeilijker.

We zochten de gebruikelijke discussiepunten over dit thema en vonden er de meeste niet. Dat is het zeggen waard, zoals je een meningsverschil zou noemen.

Speenfee of niet: geen tegengesteld standpunt onder deskundigen, alleen verschil in stijl. Alles tegelijk of stap voor stap: ook hier geen discussie; stap voor stap is het advies.

Er is wel een echte afstand, en die gaat over de leeftijd:

Dat voorlezen kinderen helpt de speen los te laten, is niet bewezen. Er staat een hele plank boeken over, maar geen studie heeft ze als methode beoordeeld.

Wat een verhaal wel kan: de weg vooraf laten zien. Een kind dat weet wat er komt, verzet zich minder dan een kind van wie iets wordt afgepakt.

Voor het verhaal één regel: