Waarom zijn de hoofdpersonen in kinderboeken zo vaak dieren?

Omdat een dier geen leeftijd, gender of afkomst heeft die het van het kind scheidt: elk kind kan zich erin verplaatsen. En er is afstand: een ruzie tussen muizen kun je bekijken zonder je aangesproken te voelen. Daarom hebben moeilijke onderwerpen zo vaak een dier op de kaft.

Leren kinderen minder van pratende dieren?

Voor twee doelen wijst het onderzoek die kant op. Na een verhaal over delen gaven kleuters meer weg bij menselijke figuren dan bij vermenselijkte dieren. En over een weinig bekend dier onthielden de jongsten minder uit de vermenselijkte versie. Over leesplezier, taal en ritme zeggen deze studies niets.

Welk dierenboek voor welke leeftijd?

Rond twee jaar Nijntje, om aan te wijzen en te benoemen. Rupsje Nooitgenoeg voor peuters, vanaf 3 jaar volgens Gottmer, om te tellen en te voelen. Vanaf ongeveer vier jaar Ik ben ik, en van vier tot zes de boeken van Kikker.

Helpen boeken met dieren bij moeilijke onderwerpen?

Ja, door de afstand: een kind kan over de angst van een vos praten voordat het over zijn eigen angst praat. Gaat het verhaal over gedrag dat het kind zelf moet leren, dan wijzen de beschikbare resultaten eerder naar een menselijke hoofdpersoon.

Onderwerp · Dieren

Kinderboeken over dieren: vier titels en een verrassend resultaat

4 nagekeken boeken · 3 bronnen

Een klein wit konijn, een hongerige rups, een kikker met een gestreepte broek: dieren dragen een groot deel van de kinderboeken. Hier vind je vier nagekeken boeken met uitgever en leeftijd, waarom dieren zo goed werken als hoofdpersoon, en een onderzoeksresultaat waar weinig over wordt gepraat: voor sommige dingen die een kind leert, werken menselijke figuren beter dan pratende dieren.

Waarom dieren

Een dier heeft geen leeftijd, gender, huidskleur of afkomst die het van het kind scheidt. Een konijn met een jurkje is niemand in het bijzonder, en juist daardoor kan elk kind zich in hem verplaatsen. Dat is de praktische reden waarom uitgevers al generaties naar dieren teruggrijpen.

Dan is er de afstand. Een ruzie tussen muizen speelt zich ver genoeg weg af om er als kind naar te kijken zonder je aangesproken te voelen. Daarom hebben moeilijke onderwerpen, de dood, boosheid, buitengesloten worden, zo vaak een dier op de kaft.

Beide redenen blijven overeind. Wat niet klopt, is het idee dat pratende dieren in alles werken als mensen. Daarover verderop meer.

Vier boeken met dieren in de hoofdrol, van 1 tot 6 jaar

Ongeveer op leeftijd. De leeftijd komt van de uitgever, een boekhandel of een catalogus en staat bij elk boek.

Nijntje
Dick Bruna · Mercis Publishing · rond 24 maanden, volgens de BoekStart-catalogus
Een klein wit konijn, één ding per bladzijde en heldere kleuren: voor de jongsten, om aan te wijzen en te benoemen.
Rupsje Nooitgenoeg
Eric Carle · Gottmer · vanaf 3 jaar, volgens Gottmer
Een rups eet een week lang, elke dag een stuk fruit meer, tot hij een vlinder wordt. Je telt het fruit, noemt de dagen en steekt je vinger door de gaatjes.
Ik ben ik
Mira Lobe, illustraties van Susi Weigel · De Vier Windstreken · vanaf ongeveer 4 jaar, volgens Pluizer
Een bont dier dat niet weet wat het is, en het aan de andere dieren vraagt. Over zelf ontdekken wie je bent.
Kikker
Max Velthuijs · Leopold · 4 tot 6 jaar, volgens Kinderboeken.nl
Een kikker en zijn vrienden Eend, Varken en Haas, en in elk boek één gevoel: verliefd, bang, verdrietig.

Het resultaat dat tegen de gewoonte ingaat

Pratende dieren gelden vaak als de beste manier om kinderen iets te leren. Twee studies wijzen op iets anders, voor twee duidelijke doelen.

Delen. Larsen, Lee en Ganea lazen kleuters een verhaal over delen voor, een keer met menselijke figuren, een keer met vermenselijkte dieren. Na de versie met mensen gaven de kinderen veel meer weg. Na de versie met dieren en na een controleverhaal gaven ze minder. Van de kinderen die de versie met dieren hoorden, deelden vooral zij die de dieren menselijke eigenschappen toeschreven.¹³

Echte dieren leren kennen. Ganea en collega's lieten kinderen boeken zien over een weinig bekend dier, een keer met realistische taal en getrouwe plaatjes, een keer met vermenselijkte taal en een aangekleed dier. Van de vermenselijkte versie onthielden de jongsten minder, en ze schreven echte dieren sneller menselijke eigenschappen toe.²

Wat daaruit volgt. Boeken met dieren houden hun plek: Rupsje Nooitgenoeg blijft Rupsje Nooitgenoeg. De conclusie is praktischer. Moet een verhaal een gedrag leren, delen, troosten, het goedmaken, dan wijzen de resultaten naar een menselijke hoofdpersoon. En moet je kind iets leren over egels, dan is een egel zonder hoedje de betere keuze.

Of een eigen verhaal

Als je kind zelf de hoofdrol speelt

De hoofdpersoon vindt in de tuin een gewond dier en moet uitzoeken wat het eet, waar het slaapt en wanneer het zichzelf weer kan redden.
Op een nacht komt er in de dierentuin een dier dat niemand kent. De hoofdpersoon is de enige die geduldig genoeg is om het te bekijken.
De hoofdpersoon zorgt een week voor het huisdier van de buren, en ontdekt dat eten geven het kleinste deel van het werk is.

Maak je boek: Dieren

Veelgestelde vragen

Waarom zijn de hoofdpersonen in kinderboeken zo vaak dieren?: Omdat een dier geen leeftijd, gender of afkomst heeft die het van het kind scheidt: elk kind kan zich erin verplaatsen. En er is afstand: een ruzie tussen muizen kun je bekijken zonder je aangesproken te voelen. Daarom hebben moeilijke onderwerpen zo vaak een dier op de kaft.
Leren kinderen minder van pratende dieren?: Voor twee doelen wijst het onderzoek die kant op. Na een verhaal over delen gaven kleuters meer weg bij menselijke figuren dan bij vermenselijkte dieren. En over een weinig bekend dier onthielden de jongsten minder uit de vermenselijkte versie. Over leesplezier, taal en ritme zeggen deze studies niets.
Welk dierenboek voor welke leeftijd?: Rond twee jaar Nijntje, om aan te wijzen en te benoemen. Rupsje Nooitgenoeg voor peuters, vanaf 3 jaar volgens Gottmer, om te tellen en te voelen. Vanaf ongeveer vier jaar Ik ben ik, en van vier tot zes de boeken van Kikker.
Helpen boeken met dieren bij moeilijke onderwerpen?: Ja, door de afstand: een kind kan over de angst van een vos praten voordat het over zijn eigen angst praat. Gaat het verhaal over gedrag dat het kind zelf moet leren, dan wijzen de beschikbare resultaten eerder naar een menselijke hoofdpersoon.

Bronnen

1.Larsen, N. E., Lee, K. en Ganea, P. A. (2018): Do storybooks with anthropomorphized animal characters promote prosocial behaviors in young children? Developmental Science 21(3). (in het Engels)Wat de bron bevestigt: Na een verhaal over delen met menselijke figuren gaven kleuters veel meer weg dan na hetzelfde verhaal met vermenselijkte dieren.
2.Ganea, P. A., Canfield, C. F., Simons-Ghafari, K. en Chou, T. (2014): Do cavies talk? The effect of anthropomorphic picture books on children's knowledge about animals. Frontiers in Psychology 5:283. (in het Engels)Wat de bron bevestigt: Met vermenselijkte taal en plaatjes onthielden de jongsten minder over een weinig bekend dier en schreven ze echte dieren sneller menselijke eigenschappen toe.
3.Larsen, Lee en Ganea (2018), volledige tekst bij het Language and Learning Lab, University of Toronto. (in het Engels)Wat de bron bevestigt: Opzet, steekproef en volledige resultaten van de studie over delen.

Andere onderwerpen: Herfst, Dinosaurussen, Konijnen, Mollen, Olifanten, Heksen, Eenhoorns en Brandweer. Lees ook: Emoties benoemen en Als een huisdier overlijdt. Of boeken per leeftijd, opgroeien, per thema en alle illustratiestijlen.