Onderwerp · Heksen
Kinderboeken over heksen: als bang zijn een spel wordt
In sprookjes is de heks eng. In veel kinderboeken is ze juist vrolijk, een beetje onhandig, of te jong voor het grote heksenfeest. Hier lees je wat onderzoek zegt over hoe kinderen die twee kanten samen houden, waarom veel kinderen een beetje griezelen fijn vinden, en hoe je de juiste heks kiest voor de leeftijd.
Wanneer een kind weet dat het verzonnen is
Het idee dat kinderen rond vijf jaar leren dat fantasie en werkelijkheid verschillen, is te simpel. Woolley en Ghossainy beschrijven dat onderscheid als een geleidelijk proces dat afhangt van de situatie: het begint rond twee jaar, als kinderen woorden gebruiken als “echt” en “alsof”, en loopt door tot in de basisschool.1
In de praktijk kan een kind van vier heel goed weten dat een heks niet bestaat, en toch bang zijn. Die twee dingen samen zijn normaal.
En veel kinderen vinden een beetje griezelen fijn. Een peiling onder 1.600 Deense ouders van kinderen en jongeren van één tot zeventien jaar vond dat 93 procent van de kinderen minstens één activiteit leuk vindt die een beetje eng is. Het plezier groeit met de leeftijd.2 Het is een gekozen angst, onder controle, met een bekend einde.
Het verschil tussen spel en te veel zit dus minder in de leeftijd dan in de controle. Een kind dat het boek dicht kan doen wanneer het wil, en weet dat alles goed afloopt, laat zich graag bang maken.
Een goede heks, nagekeken
De leeftijd komt uit de catalogus van de bibliotheek.
De kleine heks
Otfried Preußler, illustraties van Winnie Gebhardt-Gayler · Lemniscaat · voorlezen vanaf ongeveer 6 jaar, zelf lezen vanaf ongeveer 8
Een heks van honderdzevenentwintig die een jaar lang moet bewijzen dat ze een goede heks is, en ontdekt dat de oude heksen daar iets anders mee bedoelen.
Vrolijke heksen, enge heksen, en hoe je kiest
De kleine heks is een goede heks. Ze helpt arme mensen, beschermt dieren en speelt de gemene mensen een poets. Voorlezen kan vanaf ongeveer zes jaar, zelf lezen vanaf ongeveer acht. Meer over de leeftijd lees je in ons artikel over De kleine heks.
Bibi Blocksberg vind je in het Nederlands vooral als luisterboek en e-book, bijvoorbeeld Bibi Blocksberg 1, In de vallei van de wilde heksen.3 Een leeftijd vonden we niet.
De heksen uit de sprookjes zijn iets anders. In de klassieke sprookjes is de heks een bedreiging. Dat is spannender, en past beter bij een kind dat al wat ouder is.
Wat je doet als je koopt. Kijk naar het einde voordat je voorleest. Begrijpt een kind vanaf het begin dat de heks grappig of goed is, dan blijft de angst een spel. Voor een kind van drie is een vrolijke heks met een goed einde de veiligste keuze.
Of een eigen verhaal
Als je kind zelf de hoofdrol speelt
- De hoofdpersoon ontmoet een heks die haar toverspreuk is vergeten, en helpt haar herinneren met iets wat het kind beter weet dan zij.
- Een heks verliest haar bezem in de tuin van de hoofdpersoon, die haar helpt hem terug te vinden voordat de zon opkomt.
- Een toverspreuk verandert het huis in een doolhof, en de hoofdpersoon moet voor de ochtend de uitgang vinden, met een zwarte kat als enige gids.
Veelgestelde vragen
- Op welke leeftijd houden kinderen fantasie en werkelijkheid uit elkaar?
- Beetje bij beetje. Onderzoek beschrijft een proces dat rond twee jaar begint, als kinderen woorden gebruiken als “echt” en “alsof”, en doorloopt tot in de basisschool. Een kind van vier kan weten dat een heks niet bestaat en toch bang zijn.
- Is het normaal dat mijn kind een beetje griezelen leuk vindt?
- Ja. In een peiling onder 1.600 Deense gezinnen vond 93 procent van de kinderen minstens één activiteit leuk die een beetje eng is, en het plezier groeide met de leeftijd. Het gaat om controle: het boek dicht kunnen doen en weten dat het goed afloopt.
- Vanaf welke leeftijd is De kleine heks?
- Om voor te lezen vanaf ongeveer 6 jaar, om zelf te lezen vanaf ongeveer 8.
- Welk heksenboek voor een klein kind?
- Een verhaal met een vrolijke heks en een goed einde. De enge heksen uit de sprookjes passen beter bij oudere kinderen.
Bronnen
- 1.Woolley, J. D. en Ghossainy, M. E. (2013): Revisiting the Fantasy-Reality Distinction, Children as Naïve Skeptics. Child Development 84(5), 1496 tot 1510. (in het Engels)Wat de bron bevestigt: Het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid als geleidelijk proces dat afhangt van de situatie, dat rond twee jaar begint en doorloopt tot in de basisschool.
- 2.Taranu, M., Clasen, M., Rosas, F. E., Dodd, H. en Andersen, M. M. (2025): Recreational Fear Across Childhood. (in het Engels)Wat de bron bevestigt: Een peiling onder 1.600 Deense ouders van kinderen en jongeren van 1 tot 17 jaar: 93 procent vindt minstens één enge activiteit leuk; het plezier groeit met de leeftijd.
- 3.Standaard Boekhandel: Bibi Blocksberg 1, In de vallei van de wilde heksen.Wat de bron bevestigt: Bibi Blocksberg in het Nederlands, bij Kiddinx Media, als e-book en luisterboek.
Andere onderwerpen: Dieren, Herfst, Dinosaurussen, Konijnen, Mollen, Olifanten, Eenhoorns en Brandweer. Lees ook: Bang in het donker. Of boeken per leeftijd, opgroeien, per thema en alle illustratiestijlen.