Illustratiestijl

Een kinderboek als pentekening

Bijna geen kleur, alleen inkt en papier. Wat ontbreekt, moet de lijn dragen, en daar zie je of een tekening staat.

Lees gratis het hele verhaalDezelfde stijl in het hele boekE-book € 5,00

Voorbeeldillustratie in de stijl Pentekening — Een beetje bibberige penlijnen, veel wit en stille humor

Herkomst

Wat je zonder kleur kunt doen

Een van de eerste lijnen begint in 1865 bij Wilhelm Busch en Max und Moritz. Het boek combineert beeldreeksen met versjes en geldt als een verre voorloper van het beeldverhaal. Voor uitdrukking en beweging vertrouwt Busch op timing: elk beeld komt precies op het juiste moment.

In Engeland zette E. H. Shepard de traditie voort. Zijn illustraties bij The Wind in the Willows in 1931 en bij Winnie-the-Pooh in 1926 waren pure pentekeningen, die pas decennia later werden ingekleurd.

Tomi Ungerer, in 1931 geboren in Straatsburg, nam de pentekening een andere kant op: scherper, politieker, vaak verontrustend. In 1998 kreeg hij de Hans Christian Andersen-medaille voor illustratie. Zijn werk laat zien dat zwart-wit in een kinderboek niet onschuldig is.

Quentin Blake staat voor de snelle, bewust onvolmaakte pentekening; hij kreeg de Andersen-medaille in 2002.

De technische kern blijft dezelfde: zonder grijs ontstaat elke schaduw uit arcering. Dichte lijnen maken donkerder, wijde lijnen lichter. In onze boeken overheerst zwarte inkt; kleur, waar die er is, blijft een bleek laagje.

Wie deze stijl heeft gevormd

De namen achter de stijl

Wilhelm Busch
Max und Moritz, 1865
Beeldreeksen op rijm, een verre voorloper van het beeldverhaal. Busch maakt beweging alleen met de keuze van het moment.
E. H. Shepard
The Wind in the Willows, Methuen, 1931
Pure pentekening. Shepard laat zien hoeveel sfeer je kunt maken zonder één druppel kleur.
Tomi Ungerer
Hans Christian Andersen-medaille voor illustratie, 1998
Scherp, politiek, vaak verontrustend. Zijn werk weerlegt het idee dat zwart-wit in een kinderboek onschuldig is.
Quentin Blake
Hans Christian Andersen-medaille voor illustratie, 2002
De snelle, bewust onvolmaakte pentekening. Zijn personages lijken midden in een beweging getekend.

Kenmerken

Hoe herken je een pentekening?

Zwarte inkt overheerst; kleur, als die er is, blijft bleek en transparant.
Schaduwen ontstaan uit arcering en kruisarcering.
De dikte van de lijn wisselt, omdat de pen opengaat als je drukt.
Veel wit gelaten papier, dat het oog als licht leest.
Een zichtbare streek: je ziet in welke richting er getekend is.

Voor welke verhalen

Bij welke verhalen een pentekening past

De pentekening is sterk in humor en komische timing: kattenkwaad, pechvogels, personages vol eigenaardigheden. Ze is ook de beste keuze voor oudere kinderen die prentenboeken te kinderachtig vinden, omdat een inkttekening volwassener oogt.

Ze past minder goed bij werelden waarin alles via kleur gebeurt. Een boek over de seizoenen heeft kleur nodig; aquarel of retro gouache passen daar beter bij.

Wat de leeftijd betreft past ze bij kinderen vanaf ongeveer vijf jaar en gaat ze mee tot ver in de basisschool, soms nog langer.

Lees gratis een verhaal in deze stijl

Vragen

Goed om te weten

Verveelt een tekening met zo weinig kleur een kind niet?

Op je tweede waarschijnlijk wel; vanaf ongeveer vijf helemaal niet. Zonder kleur moet je beter kijken, en veel oudere kinderen vinden juist dat leuk, omdat het minder op een boek voor kleintjes lijkt.

Vanaf welke leeftijd past deze stijl?

Vanaf ongeveer vijf jaar. Ze gaat mee door de hele basisschool en valt in de smaak bij kinderen die klassieke prentenboeken te kinderachtig vinden.

Is mijn kind herkenbaar in deze stijl?

Heel goed. De lijn geeft gelaatstrekken en uitdrukkingen precies weer, omdat geen kleur het werk overneemt.

Blijft de stijl in het hele boek hetzelfde?

Ja. Alle 14 dubbele pagina's worden geïllustreerd in de stijl die je kiest, en de omslag en het portret van het personage ook.

Bronnen

1.Wilhelm Busch, Max und Moritz, overzicht. (in het Duits)Wat het bevestigt: Voor het eerst verschenen in 1865, beeldreeksen op rijm, voorloper van het beeldverhaal.
2.Victoria and Albert Museum, collectie: Winnie-the-Pooh, tekening van E. H. Shepard, 1926. (in het Engels)Wat het bevestigt: De illustraties van Shepard waren oorspronkelijk pure pentekeningen.
3.IBBY: Hans Christian Andersen Awards, winnaars. (in het Engels)Wat het bevestigt: Tomi Ungerer kreeg de medaille voor illustratie in 1998, Quentin Blake in 2002.
4.Tomi Ungerer, overzicht. (in het Frans)Wat het bevestigt: Geboren op 28 november 1931 in Straatsburg.