Sagalino

Illustratiestijl

Een kinderboek in art nouveau

Vloeiende lijnen, krullende ornamenten, reusachtige planten en piepkleine figuren. Rond 1900 ontstond een beeldtaal voor sprookjes die nog altijd het ijkpunt is.

Bekijk een boek in deze stijl

Lees gratis het hele verhaalDezelfde stijl in het hele boekE-book € 5,00

Voorbeeldillustratie in de stijl Art nouveau
Zoals een oud sprookjesboek: reusachtige planten en dromerige kinderen
Herkomst

De gouden eeuw van de illustratie

Rond 1900 kwam een technische ontwikkeling samen met een artistieke vernieuwing. Nieuwe kleurendrukprocedés maakten het voor het eerst mogelijk om rijke kleurenplaten in grote aantallen te drukken. In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten begon de Golden Age of Illustration, de gouden eeuw van de illustratie, ruwweg van 1880 tot 1920, met weelderige cadeauboeken. Het is dezelfde smaak die men elders art nouveau of jugendstil noemt.

Arthur Rackham illustreerde in 1900 de sprookjes van de gebroeders Grimm voor Freemantle in Londen, eerst met honderd zwart-witillustraties, die in 1909 herzien bij Constable opnieuw verschenen. Edmund Dulac volgde in 1907 met vijftig kleurenplaten voor Stories from the Arabian Nights (de verhalen uit Duizend-en-een-nacht), en Kay Nielsen in 1914 met vijfentwintig platen voor East of the Sun and West of the Moon, een verzameling Noorse sprookjes.

Daarnaast ontstond een Duitse tak, die daar jugendstil heet. Otto Ubbelohde maakte tussen 1906 en 1908 ongeveer 446 pentekeningen bij de sprookjes van Grimm, vanaf 1907 uitgegeven door de Turm Verlag in Leipzig.

Opvallend is de technische verscheidenheid onder één etiket: Rackham werkt met een stoffelijk lijnenweefsel in gedempte tonen, Dulac en Nielsen schilderachtig en vlak, bijna zonder doorlopende omtrek.

Wie deze stijl heeft gevormd

De namen achter de stijl

  • Arthur Rackham

    The Fairy Tales of the Brothers Grimm, Freemantle & Co, Londen, 1900

    Honderd zwart-witillustraties, in 1909 herzien en opnieuw uitgegeven bij Constable. Zijn lijnenweefsel in gedempte tonen werd hét beeld van de sprookjesillustratie.

  • Edmund Dulac

    Stories from the Arabian Nights, Hodder & Stoughton, 1907

    Vijftig kleurenplaten. Werkt in schilderachtige vlakken, bijna zonder omtrek, met royale kleur: het tegenovergestelde van Rackham.

  • Kay Nielsen

    East of the Sun and West of the Moon, Hodder & Stoughton, 1914

    Vijfentwintig kleurenplaten bij Noorse sprookjes. Zijn sterk gestileerde beelden, opgebouwd als ornamenten, gelden als het hoogtepunt van de tijd.

  • Otto Ubbelohde

    Kinder- und Hausmärchen (de sprookjes van de gebroeders Grimm), Turm Verlag, Leipzig, 1907

    Ongeveer 446 pentekeningen, gemaakt van 1906 tot 1908. De Duitse tegenhanger van Rackham.

  • Heinrich Vogeler

    Dir. Gedichte, Schuster & Loeffler, Berlijn, 1899

    Uit de kunstenaarskolonie van Worpswede. Belichaamt de jugendstil in de boekkunst, waar tekst, beeld en bladspiegel één geheel vormen.

Kenmerken

Hoe herken je art nouveau?

  • Gebogen, ornamentale lijnen die door de hele afbeelding lopen.
  • Bloem- en plantmotieven, vaak groot naast de figuren.
  • Vlakke stilering in plaats van natuurgetrouwe diepte.
  • Een decoratief kader rond de afbeelding, soms met een eigen rand van ornamenten.
  • Gedempte kleuren of zorgvuldig gedoseerde contrasten, zelden een schreeuwerige overvloed.
Voor welke verhalen

Bij welke verhalen art nouveau past

Art nouveau is de beeldtaal van het sprookje: alles over bossen, water, gedaanteverwisselingen, magie, oude verhalen. De stijl brengt een plechtigheid mee die moderne stijlen missen, en voor een cadeauboek is dat vaak precies wat je zoekt.

Voor verhalen van alledag past hij slecht. Een kind dat zijn tanden poetst, wordt in deze stijl onbedoeld komisch, omdat de stijl een grootsheid meebrengt die niet bij het onderwerp past.

Wat de leeftijd betreft past hij bij kinderen vanaf ongeveer vijf jaar. Kleinere kinderen vinden de figuur moeilijker in het ornament, omdat beide met dezelfde kracht getekend zijn.

Lees gratis een verhaal in deze stijl
Vragen

Goed om te weten

Is art nouveau niet te ouderwets voor een kinderboek?

Voor een verhaal van alledag wel. Voor een sprookje of een cadeauboek is het juist de charme: de stijl brengt een plechtigheid mee die moderne beeldtalen missen. Hij werkt goed bij grote gelegenheden, zoals een doop.

Vanaf welke leeftijd past deze stijl?

Vanaf ongeveer vijf jaar. Omdat figuur en ornament met dezelfde kracht getekend zijn, hebben jongere kinderen meer tijd nodig om de hoofdpersoon te vinden. Grotere kinderen ontdekken bij elke keer lezen iets nieuws.

Waar komt deze stijl vandaan?

Uit de jaren rond 1900, toen nieuwe drukprocedés rijke kleurenplaten mogelijk maakten. Groot-Brittannië had zijn gouden eeuw van de illustratie, met Arthur Rackham en Edmund Dulac; Duitsland een eigen tak, met de Grimm-illustraties van Otto Ubbelohde.

Blijft de stijl in het hele boek hetzelfde?

Ja. Alle 14 dubbele pagina's worden geïllustreerd in de stijl die je kiest, en de omslag en het portret van het personage ook.

Bronnen
  1. 1.Wikisource: The Fairy Tales of the Brothers Grimm, geïllustreerd door Arthur Rackham. (in het Engels)Wat het bevestigt: Eerste uitgave in 1900 bij Freemantle & Co, honderd zwart-witillustraties, in 1909 opnieuw uitgegeven bij Constable & Co.
  2. 2.Wikisource: Stories from the Arabian Nights, geïllustreerd door Edmund Dulac. (in het Engels)Wat het bevestigt: Londen, 1907, Hodder & Stoughton, vijftig kleurenplaten.
  3. 3.Kay Nielsen, overzicht van het werk. (in het Engels)Wat het bevestigt: East of the Sun and West of the Moon, Londen, 1914, Hodder & Stoughton, vijfentwintig kleurenplaten.
  4. 4.Büchner Verlag: de illustraties van Otto Ubbelohde bij de sprookjes van de gebroeders Grimm. (in het Duits)Wat het bevestigt: Ongeveer 446 pentekeningen, gemaakt van 1906 tot 1908, vanaf 1907 uitgegeven door de Turm Verlag in Leipzig.
  5. 5.Heinrich-Vogeler-Gesellschaft: symbolisme en jugendstil in het werk van Vogeler. (in het Duits)Wat het bevestigt: De rol van Vogeler in de Duitse jugendstil en in de kunstenaarskolonie van Worpswede.

De andere stijlen

In het kort: alle illustratiestijlen, hoe het werkt en de veelgestelde vragen.