Sagalino

Illustratiestijl

Een kinderboek in uitgeknipte silhouetten

Een figuur die is teruggebracht tot haar omtrek. Geen gezicht, geen binnentekening, alleen een vorm tegen het licht. Het lijkt heel weinig, en toch vertelt deze techniek al eeuwen verhalen.

Bekijk een boek in deze stijl

Lees gratis het hele verhaalDezelfde stijl in het hele boekE-book € 5,00

Voorbeeldillustratie in de stijl Silhouet
Uitgeknipte figuren tegen warm licht, zoals in het schimmenspel
Herkomst

Van geknipt papier naar de eerste lange animatiefilm

Het woord zelf komt uit het Frans. Verschillende schrijvers, onder wie Louis-Sébastien Mercier en Honoré de Balzac, verbinden het met de naam van Étienne de Silhouette, in 1759 enkele maanden Frans minister van Financiën en vooral onthouden om zijn impopulariteit.

Als knipkunst heeft het silhouet een lange traditie in Duitsland en Zwitserland. In de negentiende eeuw gold Paul Konewka volgens de Deutsche Biographie als de belangrijkste Duitse kunstenaar in deze kunst; zijn silhouetten bij A Midsummer Night's Dream van Shakespeare verschenen in 1868 in Heidelberg.

De stap van papier naar vertelling zette Lotte Reiniger. Tussen 1923 en 1926 maakte ze Die Abenteuer des Prinzen Achmed, en het getal dat erbij hoort, is duizelingwekkend: voor de premièreversie werden meer dan 250.000 beelden gefilmd. Ze knipte figuren en decors met de hand uit zwart karton en lood, zette ze met scharnieren op een lichttafel in elkaar en fotografeerde elke fase van de beweging apart.

Het resultaat, een film van iets meer dan een uur, geldt als de oudste bewaarde lange animatiefilm. Hij ontstond tien jaar vóór Disneys Sneeuwwitje, en het Deutsches Filmmuseum in Frankfurt restaureerde hem in 1999.

Voor een kinderboek betekent dat: de beeldtaal komt uit het sprookje en het schimmenspel. Ze vertelde al verhalen voordat het prentenboek in zijn huidige vorm bestond.

Wie deze stijl heeft gevormd

De namen achter de stijl

  • Lotte Reiniger

    Die Abenteuer des Prinzen Achmed, 1926

    Bracht het uitgeknipte silhouet naar de film en maakte de oudste bewaarde lange animatiefilm. Meer dan 250.000 beelden, elke fase van de beweging met de hand neergelegd.

  • Paul Konewka

    Silhouetten bij A Midsummer Night's Dream van Shakespeare, 1868

    Volgens de Deutsche Biographie de belangrijkste Duitse silhouetkunstenaar van de negentiende eeuw. Zijn beelden laten zien hoeveel een enkele omtrek kan uitdrukken.

  • Marcus Behmer

    Zehn Scherenschnitte (Tien silhouetten), Berlijn, W. Büxenstein, 1930

    Illustrator die onder meer voor uitgeverij Insel Verlag werkte. Zijn knipwerk markeert de intrede van de techniek in de boekkunst aan het begin van de twintigste eeuw.

Kenmerken

Hoe herken je uitgeknipte silhouetten?

  • Eenkleurige vlakken zonder enige binnentekening, meestal zwart, tegen een lichte of gekleurde achtergrond.
  • De hele vorm zit in de buitenomtrek. Wat je aan de rand niet ziet, bestaat niet.
  • Vaak profielen, omdat een profiel beter leest dan een vooraanzicht.
  • Een tegenlichtsfeer: de scène lijkt voor een verlicht vlak te staan.
  • Details worden kenmerken van het silhouet: een vlecht, een bril, een cape, een wollen muts.
Voor welke verhalen

Bij welke verhalen silhouetten passen

Silhouetten zijn sterk als een verhaal meer sfeer dan gezichtsuitdrukkingen nodig heeft: sprookjes, verhalen voor het slapengaan, alles over bossen, de nacht, reizen of gedaanteverwisselingen. Het ontbrekende gezicht wordt een voordeel, omdat kinderen het gevoel er zelf in leggen.

Minder geschikt zijn ze voor verhalen die op fijne emoties rusten, of op veel personages die samen iets doen, omdat overlappende silhouetten moeilijk uit elkaar te houden zijn.

Wat de leeftijd betreft passen ze bij kinderen vanaf ongeveer vier jaar. De allerkleinsten hebben kleur en binnentekening nodig om dingen te benoemen; voor hen zijn papiercollage of waskrijt makkelijker te lezen.

Lees gratis een verhaal in deze stijl
Vragen

Goed om te weten

Herkent mijn kind zichzelf in een silhouet?

Aan de kenmerken die in de omtrek zichtbaar zijn: het kapsel, de bril, de lievelingshoed, een knuffelbeer onder de arm. Dat is precies wat we in de beschrijving vragen. Huid- en oogkleur tellen in deze stijl niet mee, de kenmerken van het silhouet des te meer.

Zijn silhouetten niet te donker voor kinderen?

De beelden zijn heel contrastrijk, meestal tegen een lichte of gekleurde achtergrond, en de figuren tekenen zich af tegen het licht. Het effect is dat van een schimmenspel.

Vanaf welke leeftijd past deze stijl?

Vanaf ongeveer vier jaar. Daarvoor helpen kleur en binnentekening kinderen bij het kijken, omdat ze dingen willen benoemen. Daarna wordt de uitgeklede vorm een spel.

Blijft de stijl in het hele boek hetzelfde?

Ja. Alle 14 dubbele pagina's worden geïllustreerd in de stijl die je kiest, en de omslag en het portret van het personage ook. De stijl verandert nooit halverwege het boek.

Bronnen
  1. 1.Étienne de Silhouette, overzicht. (in het Frans)Wat het bevestigt: Frans minister van Financiën in 1759; verschillende schrijvers, onder wie Mercier en Balzac, zien in hem de oorsprong van het woord “silhouet”.
  2. 2.Deutsche Biographie: Paul Konewka. (in het Duits)Wat het bevestigt: Konewka, beschouwd als de belangrijkste Duitse silhouetkunstenaar van de negentiende eeuw; silhouetten bij A Midsummer Night's Dream, Heidelberg 1868.
  3. 3.Deutsches Filminstitut und Filmmuseum (DFF): Die Abenteuer des Prinzen Achmed. (in het Duits)Wat het bevestigt: Gemaakt van 1923 tot 1926, meer dan 250.000 beelden voor de premièreversie, de oudste bewaarde lange animatiefilm, gerestaureerd in 1999.
  4. 4.Metropolitan Museum of Art: Marcus Behmer. (in het Engels)Wat het bevestigt: Behmer, boekkunstenaar en illustrator van het begin van de twintigste eeuw.

De andere stijlen

In het kort: alle illustratiestijlen, hoe het werkt en de veelgestelde vragen.