Illustratiestijl

Een kinderboek als papiercollage

Een afbeelding die eerder gebouwd dan geschilderd is: vlakken van beschilderd papier worden uitgeknipt en over elkaar gelegd. Zo is de bekendste rups ter wereld ontstaan.

Bekijk een boek in deze stijl

Lees gratis het hele verhaalDezelfde stijl in het hele boekE-book € 5,00

Voorbeeldillustratie in de stijl Papiercollage — Geknipt papier, duidelijke vormen en veel charme

Herkomst

Van het kubisme naar de kinderkamer

De collage werd rond 1912 met het kubisme een erkend uitdrukkingsmiddel. In het prentenboek kwam ze pas vanaf het midden van de twintigste eeuw terecht, eerst in de Verenigde Staten. Leo Lionni maakte in 1959 de weg vrij met Little Blue and Little Yellow, een boek dat helemaal uit stukjes gescheurd papier bestaat. Het ontstaan ervan is goed gedocumenteerd: Lionni bedacht het verhaal in een trein om zijn kleinkinderen bezig te houden, met niets anders bij de hand dan gekleurd papier.

Drie jaar later verscheen The Snowy Day van Ezra Jack Keats, dat in 1963 de Caldecott Medal kreeg. Het was het eerste prentenboek met die prijs dat een Afro-Amerikaanse hoofdpersoon had, en Keats werkte met knipsels van stof, tafelzeil en krantenpapier.

Haar bekendheid dankt de techniek aan Eric Carle, wiens werkwijze beter gedocumenteerd is dan die van de meeste illustratoren. Hij beschilderde grote vellen wit vloeipapier met acrylverf, met penselen maar ook met stukjes tapijt en ander gereedschap, om texturen te maken. De droge vellen bewaarde hij per kleur in platte laden. Uit die voorraad knipte hij zijn vormen en plakte ze op karton.

Het belangrijkste: bij Carle kwam de kleur vóór de afbeelding. Hij had een voorraad beschilderd papier voordat hij wist welk verhaal hij ermee zou vertellen.

Wie deze stijl heeft gevormd

De namen achter de stijl

Eric Carle
The Very Hungry Caterpillar (Rupsje Nooitgenoeg), The World Publishing Company, 1969
Beschilderde vloeipapier met acrylverf, met penselen en stukjes tapijt, sorteerde het per kleur en knipte er zijn personages uit. De techniek is inmiddels niet meer los te zien van het boek.
Leo Lionni
Little Blue and Little Yellow, Ivan Obolensky, 1959
Zijn eerste boek, gemaakt van stukjes gescheurd papier. Hij liet zien dat twee kleurvlekken personages worden, als het verhaal maar klopt.
Ezra Jack Keats
The Snowy Day, Viking Press, 1962
Caldecott Medal 1963, het eerste prentenboek met die prijs dat een Afro-Amerikaanse hoofdpersoon had. Keats werkte met stof, tafelzeil en krantenpapier.

Kenmerken

Hoe herken je een collage?

Zichtbare kniprandjes: de vormen houden scherp op, zonder de overgangen van verf.
Verschillende papierstructuren binnen hetzelfde vlak, omdat het papier eerst is beschilderd.
Overlappingen waarin je ziet welke laag bovenop ligt.
Geen egaal geschilderd vlak: elk vlak heeft zijn eigen textuur.
Vaak krachtige, volle kleuren, omdat acrylverf het papier dekt.

Voor welke verhalen

Bij welke verhalen collage past

De collage komt het best tot haar recht bij grote, duidelijke vormen: dieren, planten, de seizoenen, tellen en groeien. Ze past vooral bij de allerkleinsten, omdat de vormen goed van elkaar loskomen en makkelijk te benoemen zijn.

Voor fijne gezichtsuitdrukkingen is het de moeilijkste techniek. Een gezicht van uitgeknipte vormen kan vriendelijk of ernstig zijn, met weinig daartussen. Leeft een verhaal van genuanceerde gevoelens, dan passen aquarel of pentekening beter.

Wat de leeftijd betreft is collage de beste keuze voor de allerkleinsten, vanaf ongeveer twee jaar, en ze gaat met het kind mee tot het einde van de kleuterjaren.

Lees gratis een verhaal in deze stijl

Vragen

Goed om te weten

Lijkt mijn kind op zichzelf in een collage?

In vorm en kleur: de haarkleur, het kapsel, de kleren, kenmerken zoals een bril. Fijne gelaatstrekken kan deze techniek niet weergeven; dat hoort bij haar aard. Is de gelijkenis van het gezicht belangrijk voor je, dan passen aquarel of inkt en aquarel beter.

Is dit de techniek van Rupsje Nooitgenoeg?

Ja, het is dezelfde beeldtaal. Eric Carle beschilderde vloeipapier met acrylverf, sorteerde het per kleur en knipte er zijn personages uit. Wij gebruiken die uitstraling zonder een bepaald boek na te maken.

Vanaf welke leeftijd past de stijl collage?

Vanaf ongeveer twee jaar. Grote, duidelijke vormen zijn voor kleintjes makkelijk te herkennen en te benoemen, en dat is precies wat ze op die leeftijd vooral met een prentenboek doen.

Blijft de stijl in het hele boek hetzelfde?

Ja. Alle 14 dubbele pagina's worden geïllustreerd in de stijl die je kiest, en de omslag en het portret van het personage ook.

Bronnen

1.Eric Carle Museum of Picture Book Art: Artistic Process. (in het Engels)Wat het bevestigt: Carle beschilderde vloeipapier met acrylverf met penselen en stukjes tapijt, sorteerde de droge vellen per kleur en knipte er de vormen uit.
2.National Endowment for the Arts: The Making of The Snowy Day. (in het Engels)Wat het bevestigt: Keats werkte met collagemateriaal zoals stof, tafelzeil en krantenpapier; Caldecott Medal 1963.
3.Bauman Rare Books: Leo Lionni, Little Blue and Little Yellow. (in het Engels)Wat het bevestigt: Eerste uitgave in 1959 bij Ivan Obolensky, gemaakt van stukjes gescheurd papier.