Een kinderboek, geïnspireerd op de Japanse kleurenhoutsnede

Ukiyo-e ontstond in de zeventiende eeuw in Edo, het huidige Tokio. De stad groeide, haar kooplieden hadden geld en vrije tijd, en ze wilden beelden van wat hen omringde: theater, mode, uitgaanswijken, later ook landschappen. De houtsnede is daarbij de druktechniek, ukiyo-e de beeldtraditie die haar eeuwenlang gebruikte. Omdat er werd gedrukt, konden veel mensen de bladen kopen: volgens het Asian Art Museum leverde één set drukblokken enkele duizenden afdrukken.

Een klassieke prent was teamwerk. De uitgever droeg het project: hij schatte de markt in, gaf de kunstenaar opdracht, hield toezicht op de productie en zorgde voor de verkoop. De kunstenaar tekende het ontwerp met zwarte inkt op dun papier. De houtsnijder bracht de tekening over op een blok kersenhout en sneed het hout rondom de lijnen weg. De drukker zette ten slotte de kleuren op het papier. Bij het drukken zelf was de tekenaar niet betrokken, en een deel van het resultaat werd pas in het atelier bepaald.

Voor een meerkleurig blad, een nishiki-e, sneed men voor elke kleur een eigen blok. Kleine registermerken, kento, hielden het papier bij elke ronde op dezelfde plek, zodat lijnen en kleurvlakken precies op elkaar lagen. Voor een gemiddeld blad waren volgens het Asian Art Museum minstens ongeveer tien drukgangen nodig. De registermerken werden vanaf het midden van de achttiende eeuw een betrouwbare techniek, en Suzuki Harunobu voerde omstreeks 1765 de volledige kleurendruk in.

In de negentiende eeuw kwam het landschap centraal te staan. Katsushika Hokusai liet begin jaren dertig van die eeuw zijn serie Fugaku sanjūrokkei drukken, de Zesendertig gezichten op de berg Fuji, die later tot 46 bladen groeide. Daarin gebruikte hij royaal Pruisisch blauw, een pigment dat kort daarvoor uit Europa naar Japan was gekomen. Van Utagawa Hiroshige komen de Honderd beroemde gezichten van Edo. Er werden niet alleen losse bladen gedrukt, maar ook boeken: ehon, het Japanse woord voor prentenboek, betekent in engere zin de met houtblokken gedrukte banden uit de Edo-tijd. De Smithsonian Libraries bewaren meer dan duizend van zulke banden, veel met beelden van Hokusai en Hiroshige. Hokusai's Hokusai manga omvat vijftien delen, die tussen 1814 en 1878 in Nagoya verschenen.

Wat Sagalino daarvan maakt, is een hedendaagse vertaling. Onze beelden ontstaan digitaal als één beeld, niet uit afzonderlijke drukblokken die kleur voor kleur over elkaar worden gedrukt. Overgenomen zijn de vormkenmerken van de traditie: donkere contouren, rustige vlakken, gelaagde vlakken in de diepte, golflijnen en een palet van indigo tot roestrood. Houtnerf en papiervezel zijn als oppervlaktestructuur nagebootst. Daarom heet de stijl “op ukiyo-e geïnspireerd”.