Barnabók í cordel-tréskurði

Literatura de cordel er heitið á sögum í bundnu máli sem eru prentaðar í litlum heftum. Nafnið kemur frá Portúgal, þar sem heftin héngu á snúru á mörkuðum. Í Brasilíu þróaðist hefðin frá lokum 19. aldar, einkum í norðausturhlutanum. Brautryðjandinn er skáldið Leandro Gomes de Barros (1865 til 1918) frá Paraíba, en hefti hans frá 1893 telst elsta þekkta brasilíska cordel-heftið. Árið 2018 tók brasilíska menningararfsstofnunin Iphan cordel-bókmenntirnar upp í óefnislegan menningararf, sérstaklega ásamt tréskurðarmönnunum. Hefðin lifir því enn í dag.

Tréskurður var ekki til staðar í heftunum frá upphafi. Fyrstu útgáfurnar höfðu oftast skrautmyndir eða málmklisjur sem voru hvort sem er til í prentsmiðjunum. Stakar tréklisjur sjást frá 1907. Samkvæmt Instituto Brasil Solidário þróaðist sérstakur tréskurður norðausturhlutans frá fimmta áratugnum, því hann bauð upp á einfalda og ódýra leið til að gera kápumyndir. Mörg skáld fóru sjálf að skera plöturnar, að hluta með heimatilbúnum verkfærum.

Handverkið fylgir skýrri röksemd: allt sem á að vera ljóst í afþrykkinu er skorið burt úr viðarkubbnum. Fletirnir sem eftir standa eru bornir bleki og þrykktir á pappír. Með einni plötu má myndskreyta óteljandi hefti. Þess vegna eru einfaldaðar persónur, sterk andstæða ljóss og dimms og för eftir skurðinn svo einkennandi, og sjást enn á fullgerðu afþrykki. Kápurnar eru oft prentaðar í svörtu á litaðan pappír.

Frá sjöunda áratugnum rataði þetta myndmál á sýningar og frá þeim áttunda voru stök blöð seld í galleríum. Listamenn sem byggðu upp eigið ævistarf úr því eru meðal annarra J. Borges og Gilvan Samico.

Myndirnar okkar yfirfæra þetta yfirbragð í nútímalega barnamyndskreytingu og herma ekki eftir neinum einstökum tréskurði. Skógurinn, refurinn og ljóskerið eru okkar eigið val á myndefni fyrir sýnismyndina og gula áherslan á sól og ljósker er okkar viðbót, sem hefðin kallar ekki á. Ekkert er prentað af viði: myndin er gerð stafrænt og líkir eftir skornum línum.